apr 102018
 
Programma Famillement te Leeuwarden op 3 juni 2018 bekend

Het Famillement strijkt zondag 3 juni 2018 neer in Leeuwarden. Het belooft hét grootste evenement op het gebied van familiegeschiedenis in Nederland te worden. Op het programma staan lezingen, workshops, rondleidingen en een informatiemarkt.Sprekers zi…

apr 082018
 
Verslag ledendag Historische Vereniging Noordoost Friesland te Ferwerd

Door Arjen Dijkstra.Gosse Bootsma opent de vergadering en heet iedereen welkom.Ciska Hoekstra, onze secretaris is in verband met ziekte aanwezig.  Er zijn verder afmeldingen van Pier Idsardi, Doede Douma, Riemke Post, Mient Holwerda en de Wiebe &a…

apr 012018
 
Leden Postma- Te Nijenhuis benoemd tot 'Ridder in De Orde van Oranje-Nassau'

In het gemeentehuis van Kollumerland zijn onze leden, het echtpaar Reinder Postma en Yvonne te Nijenhuis uit Oudwoude, door burgemeester Bearn Bilker benoemd tot ‘Ridder in De Orde van Oranje-Nassau’. ​Reinder Postma is al jarenlang enthousiast onderzo…

mrt 032018
 
De Sneuper 129, maart 2018, met timmerman voor de tsaar, fusillade en Fulda

Het voorjaarsnummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 129, heeft als cover een oude scheepswerf, vergelijkbaar met waar Dokkumer scheepstimmerman Gerlof Andries begin 18e eeuw werkte in Archangelsk, voor tsaar Peter de Grote. Dank gaat uit naa…

mrt 022018
 
Duivelse Dilemma’s. Een familie in oorlogstijd.

Duivelse Dilemma’s gaat over Tjerk Hacquebord die als scholier in de Tweede Wereldoorlog weigerde een Ausweis te halen en daarom geen eindexamen kon doen. Hij moest door deze keuze onderduiken en leven met de angst ieder moment door de bezetter opgepak…

feb 182018
 
Jan de With en de VOC retourvloot van 1746

De Deense Dokkumer Jan de With, geboren als Jens True, maakte carrière bij de VOC. Als 14-jarige zoon van Niels Poulsen True was hij met twee broers uit Aarhus naar de Republiek gekomen, waar hij bij de kamer Amsterdam aanmonsterde op de in 1719 gebouw…

feb 072018
 
Ambachtslieden en studenten brengen tradities Elf Steden tot leven

Frisian Colorists & Restorers is een ambachtelijk bedrijf, dat is gevestigd in de Blokhuispoort te Leeuwarden. Het is een restauratieatelier voor antiquarische boeken en landkaarten. Ook zijn ze specialist in het handmatig inkleuren van antieke pre…

feb 012018
 
Genealogysk Jierboek 1990-2016 Fryske Akademy nu online

Vanaf vandaag zijn de bekende Genelaogyske Jierboeken (vroeger: Jierboekjes) van de Fryske Akademy online door te bladeren. Het betreft de jaargangen 1990 t/m 2016.Uiteraard is dit heel goed nieuws voor Friese sneupers met interesse voor genealogie en …

jan 312018
 
Verzwegen zeeheld Jacob Benckes (1637-1677) en zijn wereld

Op 2 februari 2018 verschijnt bij uitgeverij Walburg Pers het boek Verzwegen zeeheld.Jacob Benckes (1637-1677) en zijn wereld van Jan de Vries. De uitgave wordt gepresenteerdbij de opening van de tentoonstelling in het Fries Scheepvaart Museum te Sneek…

jan 022018
 
Bijeenkomst Maritime Skiednis met Amelander ramen

De Wurkgroep Maritime Skiednis van de Fryske Akademy nodigt u van harte uit voor de bijeenkomst op zaterdag 20 januari 2018.Deze wordt gehouden in Tresoar, Boterhoek 1 in Leeuwarden.Meldt u zich wel even van tevoren (voor 13 januari) aan per email bij …

dec 172017
 
Nieuw boek: De Van Haersma's van Groot Haersmastate

Geert van der Veer heeft na zijn eerdere publicaties in 2001 over de familie Van Haersma een nieuwe uitgave doen uitkomen.Destijds ging het over de stichter van Haersmastae mr. Daniel de Blocq van Haersma en zijn vrouw Maria Wybrandi, nu ligt de focu…

dec 152017
 
De Sneuper 128, december 2017, met woningnood, Zwarte Lydia en admiraliteit

Het winternummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 127, heeft als cover een Dokkumer stadsbeeld, symbool voor de Woningnood rond 1925.In dit nummer van De Sneuper naast het verhaal over de Woningnood in Dokkum een artikel van Ihno Dragt als re…

dec 062017
 
Twee keer herberg Wapen van Oostdongeradeel

Andrys Stienstra, voormalig webmaster van Tresoar en sinds kort met pensioen, mailde ons met een vraag over herberg het Wapen van Oostdongeradeel. Het leek er op dat er twee verschillende herbergen met dezelfde naam in en om Dokkum gevestigd waren. Dit was zijn vraag:
Paulus Baukes was herbergier in het “Wapen van Oostdongeradeel“. Ik kom hem in de Leeuwarder Courant als zodanig voor het eerst tegen in 1766, maar al in 1757 is hij herbergier in Oostrum. In mei 1784 is er een verkoping ten huize van de Wed. Paulus Baukes, dus zal hij in 1783/1784 overleden zijn. In 1792 is Jan Wybrens Koning herbergier in het Wapen van Oostdongeradeel.

Halvemaanspoort rond 1800, met rechts Wapen van Oostdongeradeel

Paulus Baukes is herbergier in het Wapen van Oostdongeradeel buiten de Halfmaanspoort onder Oostrum, dus moet dat de huidige IJsherberg zijn. Maar in de Leeuwarder Courant van 23 januari 1765 wordt de verkoping aangekondigd van “Eene Heerlyke en Nieuw betimmerde Huizinge en Herberg by Jan Douwes cum uxore bewoond en gebruikt, staande en gelegen by de Aalsumerpoort binnen Dockum, op den 12 May 1765 vry van Huiringe. Wie Gading maken komen op voorsz. tyden in opgedagte Huizinge en Herberg ’t Wapen van Oostdongeradeel genaamt”.
Een herberg met dezelfde naam, maar bij een andere poort. Misschien is de naam van de ene herberg overgegaan naar de andere? Het is wel opvallend dat ik de eerste vermelding van Paulus Baukes in het Wapen van O’deel in 1766, dus vlak na de verkoping, vind.

In dit soort gevallen, met een kadastrale component, weet redactielid Piet de Haan vaak raad. Hij ging op onderzoek uit in het streekarchief en vond het volgende.
Oostrum
Herberg Het wapen van Oostdongeradeel in Oostrum net buiten de Halvemaans poort van Dokkum [IJsherberg] wordt in de weesboeken van Oostdongeradeel al in 1685 zo genoemd, mogelijk al eerder [bron: Oostdongeradeel Weesboeken Inv 57]
Paulus Baukes staat in 1756 voor de eerste keer in het reeel op: Huis nr 1.  Zijn aankoop van de herberg staat in de Proclamaties Oostdongeradeel Inv 106  blad 139/140.

Dokkum
De herberg in Dokkum Het Wapen van Oostdongeradeel wordt in mijn bestanden die beginnen vanaf 1760 al in 1778 tot zeker in 1806 al zo genoemd.
De in de mail genoemd Jan Wijbrens Koning was herbergier in de herberg Het Wapen van Oostdongeradeel in Dokkum.  Reeel nr 63 Kadaster 1832 A3 huisnr Nu Aalsumerpoort 10.

Reeelboeken, microfiches etc zijn in het Streekarchief Dokkum, uitgezonderd op maandagmorgen, te raadplegen.

Andrys kwam nog met de volgende aanvullingen:
Antje, het eerste kind uit het huwelijk van Paulus Baukes en Pytje Meinerts wordt in 1747 gedoopt in Dokkum. In het doopboek wordt dan vermeld dat de vader ‘wolkammer buiten de Woudpoort‘ is, dat is dus aan de weg van Dokkum naar Dantumawoude.
In 1749 woont Paulus Baukes met zijn vrouw en één kind in (of bij?) Dantumawoude. Hij is dan nog steeds wolkammer. In de quotisatie wordt hij aangeslagen voor £ 10:1:-.
Paulus Baukes en Pytie Meinerts krijgen drie kinderen: Antje (1747), Meindert (1753) en nog een Meindert (1755). Pytie Meinerts is overleden in 1755 of 1756.

In 1756 wordt Paulus Baukes herbergier in “Het Wapen van Oostdongeradeel” in Oostrum en het jaar daarop hertrouwt hij met Vroukje Hiddes, afkomstig van Dokkum. In het lidmatenboek van Oostrum en Jouswier wordt – pas twee jaar later – opgetekend dat Paulus op 9 februari 1759 is ingekomen van Dantumawoude.« Lidmatenregister Herv. Gemeente Oostrum en Jouswier, archiefnummer 28, Collectie doop-, trouw-, lidmaten- en begraafboeken – Tresoar, inventarisnummer 542, aktenummer 36 »
In de Leeuwarder Courant van 6 augustus 1766 wordt een verkoping van ‘een groot party Cromhout’ aangekondigd. De verkoping vindt plaats ‘ten Huize van Paulus Baukes Herbergier in het Wapen van Oostdongeladeel, buiten de Halfmaans-Poort van Dockum”. Eerder (LC 5 juli 1766) wordt er een verkoping gemeld ‘ten Huize van Paulus Baukes buiten de Halfmaanspoort’. In de Leeuwarder Courant zijn meer advertenties te vinden van Paulus Baukes als kastelein in ‘het Wapen van Oostdongeradeel’, o.a. 2-10-1773, 3-8-1774, 23-11-1782, 7-12-1782 en 11-1-1783.
Op 29 mei 1784 wordt er een verkoping aangekondigd ‘ten Huize van de Wed. Paulus Baukes’. Paulus Baukes is dus overleden en de zaak wordt voortgezet door Vroukje Hiddes. Ook in 1788 wordt er nog een verkoping gehouden bij de “Wed. Paulus Baukes”.
Froukje Hiddes is overleden op 28 januari 1810 te Dokkum, 85 jaar oud. Ze wordt begraven in Dokkum in graf L67.

De herberg ‘Het Wapen van Oostdongeradeel’ was gelegen buiten de Halfmaanspoort bij Dokkum onder Oostrum en had twee beneden- en twee bovenkamers. Verder een keuken, bleek, put en regenwatersbak. Het bezat een vrije doorgang voor de gevel en was gebouwd op één bunder grond. Ten noorden van de herberg lag het bouwland van Jan Idses Idsardi, ten oosten op nr.40 lag het huis van Oeds Brouwer, ten westen lag de stadsgracht en ten zuiden liep de dijk (naar Oostrum), De herberg heeft thans weer wat van zijn “oorspronkelijke” functie terug, want het is tegenwoordig een restaurant, gelegen aan het Oostelijk Bolwerk van de stad Dokkum. Dit restaurant heet tegenwoordig “De IJsherberg” en ligt aan de Harddraversdijk. De herberg is o.a. in bezit geweest van de familie Boomsma, distelateurs in Dokkum.
Vanaf 1976 was het de openbare bibliotheek van Dokkum. « De Sneuper 60, september 2001 »
Overigens is er binnen de Dokkumer stadspoorten nog een herberg met dezelfde naam “Het Wapen van Oostdongeradeel” geweest. Deze stond bij de Aalsumerpoort en gebruikte deze naam in ieder geval vanaf 1778 tot in 1806. Een directe concurrent van Paulus Baukes!

dec 032017
 
Brieven van Agatha, jonkvrouwe van Groot Terhorne te Beetgum

Onlangs kwam bij uitgeverij Bornmeer het aardige boekje Geen honinck soet sonder bitter gal uit. In deze nieuwe publicatie worden de brieven behandeld van Agatha Tjaerda van Starckenborgh (1620-1670), stammend uit een oud adellijk Fries geslacht.
Zij was getrouwd met Georg Frederik thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg; het echtpaar woont op Groot Terhorne te Beetgum, of ‘Horn’, zoals zij hun huis zelf noemen. Het is een van de centra van de Friese adel.

Als een rode draad door het verhaal loopt de correspondentie met de Duitse zaakwaarnemer Michael Buschius (Von dem Busch), die voor de familie moet uitzoeken en bewijzen dat ze recht hebben op een deel van de erfenissen van de Duitse tak van de Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg familie. Ook moest hij een oogje in het zeil houden op de studerende zoons Johan Georg en Georg Wolfgang in Heidelberg, waar ook een neefje studeert, voordat ze op een grand tour door Europa gaan. Als ondersteuning werden er hals over kop allerlei familieportretten gemaakt of gereproduceerd.
In feite was Buschius een vroege sneuper die de genealogie van de familie moest publiceren, maar wel voor het behalen van financieel voordeel. Want ondanks de vele bezittingen in landerijen en onroerend goed leidt de familie een wankel bestaan op het gebied van financiën en gezondheid.

De mannen zijn vooral op oorlogspad en uiteindelijk komen de beide zoons dan ook jammerlijk om het leven in de Slag bij Seneffe (boven Charleroi) op 11 juli 1674 tussen de geallieerde Spaanse, Staatse en keizerlijke troepen enerzijds en de Fransen onder de prins van Condé anderzijds.
Dit wordt op een prent van Romeyn de Hooghe pijnlijk verbeeld. Onder nummer 17 liggen de broers geveld vooraan in het strijdgewoel, terwijl iets verderop in de stofwolken in het midden van de afbeelding nog de ontzaglijke generaal Hans Willem baron van Aylva (nummer 6, De Generael Alua) moet bewegen, die bij de slag slechts gewond raakt.
Het regiment Nassau-Friesland werd op een heuvel ingesloten en op meedogenloze wijze in de pan gehakt door de Fransen. De kogel uit het lichaam van zoon Johan is in een doosje opgestuurd naar de familie in Friesland. Het doosje is nog bewaard in het familiearchief bij Tresoar maar de kogel is verdwenen.
Hij suipt hem nu alle dagen strontvol“, zei Agatha Tjaerda v Starckenborgh over de labiele stadhouder Willem Frederik van Nassau-Dietz. Haar zoons verkeerden in zijn nabijheid en dat deed de moeder constant vrezen dat ook zij zich teveel aan de alcohol zouden laven.
In zijn dagboeken (online als Gloria Parendi) is Willem Frederik ook heel openhartig over zijn alcoholgebruik en bezoek aan dames van lichte zeden. Op p. 669 schrijft hij: verloopen in dronckenschap eens oft tweemahl en dahrnae in hoereri seuvenmahl op het lest van de maent; ick weet niet, hoe ick den duyvel, de werelt, mijn vleesch sooveul ruym heb gegeven en mij soo laeten vallen, […] die mensch iss swack.

Agatha schrijft in 1665 over het ongeluk van graaf Johan Maurits van Nassau-Siegen bij Franeker, (na zijn bezoek aan de begrafenis van Willem Frederik), waar haar beide zoons Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg bij betrokken waren! Gelukkig overleven ze het hachelijke avontuur.

Verder roddelt Agatha natuurlijk graag en heeft ze het o.a. over Hessel Meckema van Aylva en de ophef die zijn grote grafmonument in Holwerd veroorzaakte.

Ook de familie op Holdinga State in Anjum komt regelmatig ter sprake want er is een slepend conflict met neef Wilco Holdinga Thoe Schwartzenberg over een huwelijksbelofte.

Al met al een heel interessant inkijkje in de wereld van de 17e eeuwse Friese adel!