aug 242020
 

samengesteld door Theo Delfstra (theodelfstra@outlook.com)

Stemrecht voor de allerrijksten

Een belangrijke mijlpaal in de Nederlandse geschiedenis is de Grondwetswijziging van Thorbecke uit 1848. Bij geschiedenisles krijgt iedere leerling te horen dat de koning vanaf toen minder macht kreeg en het volk meer. Dat ‘volk’ was eerst maar een klein groepje. Stemrecht was voorbehouden aan de allerrijksten. De gedachte was dat alleen financieel onafhankelijke mannen in staat waren te komen tot weloverwogen politieke oordelen. Zij werden aanwezen op basis van hun belastingaanslag (som van de grondbelasting, personele belasting en patentbelasting). De Nederlandsche Staatscourant publiceerde ieder jaar wie rijk genoeg waren om zich verkiesbaar te mogen stellen voor de Eerste Kamer. Een behoorlijk vergaande vorm van transparantie over persoonlijke welstand, we kunnen het ons nu niet voorstellen. De Grondwetsherziening van 1887 verlaagde de minimale drempel voor belastingaanslag. De lijst met rijken werd langer. In 1917 vond de laatste publicatie plaats omdat daarna algemeen kiesrecht werd ingevoerd.

Noordoost-Friezen

Hieronder volgt een lijst met alle Noordoost-Friezen die in de Staatscourant voorkomen op de lijsten van 1890, 1895, 1900, 1905, 1910 en 1915. In totaal zijn het bijna honderd mannen, terwijl aanvullend een aantal Noordoost-Friezen ‘om útens’ zijn opgenomen. De lijst kan worden gezien als een soort historische Quote top 100 van Noordoost-Friesland rond 1900. Deze regio is hier opgevat als Ameland, Schiermonnikoog, Ferwerderadeel, Westdongeradeel, Oostdongeradeel, Dokkum, Tietjerksteradeel, Dantumadeel, Kollumerland en Achtkarspelen.

De mannen uit de quote blijken de lokale toplaag te zijn van boeren, handelaren, bestuurders, renteniers en enige lage edelen. Opvallend is dat de kleistreek in verhouding oververtegenwoordigd is, de Wouden ondervertegenwoordigd, terwijl de eilanden blijkbaar überhaupt geen rijke inwoners kenden. Verder zijn er diverse familieverbanden aanwijsbaar. In sommige gevallen ligt die voor de hand op grond van de achternaam. In andere gevallen is de bloedband minder opvallend: nummers 90 en 91 zijn bijvoorbeeld broers, terwijl 82 een zwager van hen is en 87 een neef. Nummers 50, 56 en 65 zijn zwagers en 53, 63 en 64 hun stiefzonen/oomzeggers.

In 1890 ging het om de 219 rijkste Friezen met minimaal f430,- aan betaalde belasting, hieronder 42 Noordoost-Friezen.
In 1895 om 223 rijkste Friezen met minimaal f490,- belasting, hieronder 45 Noordoost-Friezen.
In 1900 om 223 rijkste Friezen met minimaal f449,- belasting, hieronder 44 Noordoost-Friezen.
In 1905 om 226 rijkste Friezen met minimaal f473,- belasting, hieronder 42 Noordoost-Friezen.
In 1910 om 226 rijkste Friezen met minimaal f511,- belasting, hieronder 45 Noordoost-Friezen.
In 1915 om 239 rijkste Friezen met minimaal f558,- belasting, hieronder 52 Noordoost-Friezen.

Meer info:

  • Burg, V.A.M. van der en C.E.G. ten Houte de Lange; De hoogstaangeslagenen in ‘s Rijks directe belastingen 1848 – 1917. De Verkiesbaren voor de Eerste Kamer der Staten-Generaal.
  • Moes, J.K.S.; De lijsten van verkiesbaren voor de Eerste Kamer der Staten-Generaal 1848-1917; artikel in Broncommentaren 1 (1994).
  • Edities Nederlandsche Staatscourant, via krantendatabank Delpher.nl.

Achtkarspelen

nr.189018951900190519101915achternaamvoornaamwoonplaatsgeboorteplaatsgeb.dat.
1xKuipersDurk Durksz sr.BuitenpostBuitenpost11-10-1834
2xxxxKuipersJacobBuitenpostBuitenpost2-6-1841
3xLandmeterJanAugustinusgaLemmer30-8-1854
4xxSicklerHermanus TheodorusBuitenpostAugustinusga19-2-1861
5xxxSytsmaWillem GeertsGerkeskloosterGerkesklooster28-5-1833
6xxxxWith, Heringa v. Haersma dejhr. Volkert AdrianusBuitenpostMetslawier17-2-1831

Dantumadeel

nr.189018951900190519101915achternaamvoornaamwoonplaatsgeboorteplaatsgeb.dat.
7xxxxClercq, dePieterVeenwoudenAmsterdam21-1-1849
8xHellemaWillemDantumawoudeAchlum30-11-1831
9xxHellemamr. Hendrik WillemDantumawoudeBuitenpost13-3-1869
10xxxKleffens, vanmr. Lambert WillemVeenwoudenAkkerwoude8-11-1837
11xMuliermr. Johannes HaitsmaVeenwoudenBolsward16-1-1849
12xWiersmaSjoerd GerritsDriesumDriesum22-12-1822

Dokkum

nr.189018951900190519101915achternaamvoornaamwoonplaatsgeboorteplaatsgeb.dat.
13xBrouwerAndries OedzesDokkumDokkum4-4-1802
14xBrouwerGerritDokkumDokkum21-2-1844
15xxHansmaSijtze Y.DokkumDokkum27-2-1851
16xxxxKleffens, vandr. Eelke NicolaasDokkumRaard28-7-1818
17xxxxTuiningaKoene ElzertsDokkumDokkum13-2-1849

Ferwerderadeel

nr.189018951900190519101915achternaamvoornaamwoonplaatsgeboorteplaatsgeb.dat.
18xBoersmaReinder JakobsFerwerdFerwerd20-2-1852
19xHeepKlaas SipkesMarrumMarrum4-10-1826
20xHelderNicolaas JansMarrumSijbrandahuis13-2-1825
21xHooglandJan PietersFerwerdFerwerd15-4-1834
22xxxMeij, van derDirk Jans sr.FerwerdNijkerk22-5-1819
23xMeij, van derDirk Jans jr.FerwerdFerwerd18-4-1846
24xPostmaGerrit GijsbertsHallumHallum23-12-1819
25xSytsmaGerrit SiedzesFerwerdHallum27-7-1824
26xxTilmaJan FransenBlijaBlija11-3-1841

Kollumerland c.a.

nr.189018951900190519101915achternaamvoornaamwoonplaatsgeboorteplaatsgeb.dat.
27xxxAndreaeDaniel HermanusKollumLemmer13-10-1815
28xxxxBoersmaIdsert JansBurumBurum3-12-1834
29xDijkPieter JansBurumBurum27-3-1853
30xEskesHendrikusKollumKollum30-7-1813
31xEskesRoelofKollumKollum5-9-1858
32xGorterJan HijlkesKollumKollum11-6-1843
33xGorterHijlleKollumKollum27-9-1811
34xHaar, terDirkKollumNijmegen25-10-1860
35xxxxHesseBote EskesKollumKollum29-5-1840
36xHesseHermanus KlugkistKollumEmden23-9-1805
37xKloppenburgWillem WiebesKollumKollum17-10-1862
38xKooi, van derDouwe RitskesKollumTeerns18-2-1828
39xxLaan, van derThijs CornelisBurumBurum15-10-1828
40xxxxPolitiekJohannes DouwesOudwoudeWons5-3-1846
41xWassenberghFeikeKollumSt. Annaparochie2-6-1855
42xxxWiersmaEeuwe JeltesBurumBurum11-6-1831
43xxxxWitteveenmr. JouwertKollumLemmer23-3-1833

Oostdongeradeel

nr.189018951900190519101915achternaamvoornaamwoonplaatsgeboorteplaatsgeb.dat.
44xxxxxBeintemaDouwe JohannesEngwierumEngwierum8-9-1846
45xxBeintemaDouwe KornelisEngwierumEngwierum12-9-1867
46xxxxxBeintemaJan JohannesEngwierumEngwierum19-12-1851
47xxxxBeintemaDouwe AlbertsAnjum, later LeeuwardenAnjum21-3-1852
48xBeintemaJohannes DouwesEngwierumWestergeest1-9-1810
49xxxBotmaEesge FolkertsMorraMorra17-2-1824
50xBotmaIJpe EngbertsAnjumAnjum24-7-1836
51xxxxxxBruggen, vanMelle RoelofEngwierumEngwierum27-5-1845
52xDijkstraDirk DouwesLioessensLioessens12-9-1868
53xxDijkstraMeindert UilkesAnjumNes (WD)30-1-1872
54xxDoumaSijbren MeindertsEeEe9-11-1834
55xxxxxFeenstraJitzeMetslawierMetslawier10-10-1842
56xHerberg, van derPieter TaekesAnjumAnjum2-3-1854
57xxxHijengaJacob SipkesOosternijkerkFerwerd12-5-1839
58xxxHolwerdaJacob EelkesNiawierMetslawier16-10-1858
59xxxMeindersmaDouwe FetzesEeEe13-1-1834
60xxMellemaIjpe MinnesOostrumOostrum19-9-1812
61xPosthumusIjsbrandAalsumOenkerk2-3-1866
62xxSybengaAbeMetslawierOosternijkerk23-7-1829
63xxxxSytsmaEngbert LieuwesAnjumAnjum3-10-1869
64xxxxSytsmaSijds LieuwesAalsumAnjum27-3-1868
65xWobmaKornelis PietersAnjumAnjum14-12-1837

Tietjerksteradeel

nr.189018951900190519101915achternaamvoornaamwoonplaatsgeboorteplaatsgeb.dat.
66xBontekoePieter GerlofsHardegarijpStiens29-6-1872
67xGroeneboomdr. Joannes WillemOudkerkEchten28-6-1860
68xHingstdr. WijtzeBergumSneek2-1-1870
69xIjpey, Looxmamr. AgeRijperkerkLeeuwarden29-7-1833
70xJong, deSjoukeHardegarijpWorkum2-8-1852
71xxMeer, van derWijtze OenesBergumBergum26-4-1843
72xMeulen, van derFolkert EdzesHardegarijpSuameer2-3-1829
73xPelinck Stratingmr. JanBergumGroningen23-11-1837
74xReelingGerhardOostermeerOostermeer14-6-1816
75xxxReitsmaDirk GjaltsOostermeerOostermeer26-9-1843
76xReitsmaWilco GeertsOostermeerOostermeer11-3-1830
77xxxxxSmidsHendrik PietersHardegarijpTietjerk26-5-1850
78xxxSminia van Baerdtjhr HobbeOudkerkOudkerk22-4-1874
79xxxxSminia, vanjhr Arent JohannesOudkerk, later LeeuwardenOudkerk19-5-1866
80xStratinghmr. Jan PelinckBergumGroningen23-11-1837
81xxxxxTalsmaJan LeendertsOudkerkBirdaard2-9-1856

Westdongeradeel

nr.189018951900190519101915achternaamvoornaamwoonplaatsgeboorteplaatsgeb.dat.
82xxBeckingGerardusHantumGoenga7-6-1841
83xBleinsmaRintje JackelesHolwerdHolwerd26-10-1848
84xxxxBoer, dePieter ReindersHolwerdTernaard6-7-1840
85xxBoschPieter DouwesFoudgumTernaard25-5-1857
86xGroot, deTiete SjoerdsHolwerdHolwerd31-12-1807
87xxxxHannemaBerend JohannesHantumHantum15-12-1848
88xxxHeeringaJacob LouwsHantumhuizenOosternijkerk24-4-1816
89xxxHiddemaWillem UptsHolwerdStiens23-1-1872
90xxxIdsardiAnne JetzesTernaardTernaard22-4-1850
91xxxIdsardiWillem JetzesBetterwirdTernaard6-2-1842
92xKampstraTaekeTernaardTernaard12-2-1858
93xMeindersmaPieter FetzesWierumEe20-9-1830
94xxPoelstramr. Pier DanielHolwerdHallum13-10-1869
95xSipmaSimon SjoerdsNes (WD)Nes (WD)13-6-1861
96xxxWassenaarGerrit ArjensHantumSt. Annaparochie15-3-1839
97xWitteveenmr. FrederikTernaardMetslawier6-12-1848

Noordoost-Friezen om útens

nr.189018951900190519101915achternaamvoornaamwoonplaatsgeboorteplaatsgeb.dat.
98xBeekhuismr. CornelisLeeuwardenBuitenpost10-6-1858
99xxxxxBiermaWatze HesselsVrouwenpr., later LeeuwardenTernaard17-5-1843
100xxxBoer, demr. Jan KlaaseszWitmarsumHolwerd7-7-1845
101xxxxBrouwerdr. Nicolaas ReelingLeeuwardenBergum20-5-1838
102xFerfmr. AbrahamNijehaskeBergum22-8-1855
103xxxHeemstra, baron vanHenri Denis Francois SixmaLeeuwardenVeenklooster23-9-1837
104xHeemstra, baron vanHector LiviusLeeuwardenOudkerk30-9-1828
105xHoekstraUlbeStiensReitsum6-1-1854
106xxKeuningKlaasBeetsterzwaagKollum31-10-1844
107xKleffens, vanmr. Auke HermannusHarlingenOenkerk15-4-1856
108xKleffens, vanmr. Henricus CatoHeerenveenDokkum8-11-1862
109xxxKomterTjipkeLeeuwardenSchiermonnikoog14-2-1847
110xxxKoopmansJanLeeuwardenHolwerd5-4-1856
111xLandAddick AdrianusFranekerDokkum27-3-1814
112xLijberingJacobus NicolaasSt. AnnaparochieDokkum25-11-1866
113xMeindersmadr. SiedsLeeuwardenWouterswoude16-6-1853
114xPosthumusdr. Dirk HenricusSneekMarrum23-10-1866
115xxxxPostmaGerrit Gerrits sr.St. AnnaparochieHallum19-1-1842
116xRengers, van Welderen baronmr. Wilco JuliusLeeuwardenLeeuwarden14-11-1835
117xxRienksArjen HesselsStiensHallum31-7-1828
118xxxSlooten, vanAdrianus HenricusRauwerd, later LeeuwardenDokkum8-7-1837
119xSytsmaSieds G.HuizumFerwerd25-6-1856
120xxWarners, vanSjoerd TijmensWirdumOostermeer7-6-1844
121WassenaarJan GerritsSt. AnnaparochieHantum23-3-1876
122xWerff, van derJanLeeuwardenDokkum19-6-1862
123xWiersmaHarkeBolswardHallum14-3-1857
124xxWith, Minnema demr. JanLeeuwardenGerkesklooster5-7-1825
125xWitsKlaas Wz.LeeuwardenBergum23-2-1872
126xxxxxWitteveenJacobus NicolaasLeeuwardenMetslawier10-5-1821

  2 Responses to “De Quote top 100 van Noordoost-Friesland 1890-1915”

  1. Heel interessant!
    Verschillende voorouders van mijn man’s familie kwam van Ameland.
    Had verwacht dat de nazaten van Baron v Heeckeren wel bij de stemgerechtigden hadden gehoord…..maar niet dus.
    ben blij dat we nu allemaal mogen stemmen.

     
    • Ik vermoed dat de toen levende nazaten van de baron niet op ameland zijn geboren en een andere vaste woonplaats hadden. Anders kan ik niet verklaren waarom ik ze niet ben tegengekomen.

       

 Leave a Reply

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.