jul 182019
 

Gebruikt u wel eens Historische Krantendatabases? De bekendsten zijn Delpher en De Krant van Toen. Soms geeft Archieven.nl resultaten die de anderen niet geven. Deze startpagina kan ook helpen.

Twee weken geleden deed de redactie van 11 en 30 een oproep via Facebook. Dit tijdschrift van NVG afdeling Friesland vraagt genealogen om stukjes te schrijven over bijzondere vondsten in oude kranten. Dit komt in hun januari themanummer genaamd Friese voorouders in de krant. Krantendatabases geven inderdaad gigantische mogelijkheden voor genealogisch onderzoek.

Maar ook bij onderzoek naar dorpshistorie of streekhistorie zijn kranten onmisbaar. Een voorbeeldje. Kort geleden tipte ons erelid Reinder Tolsma mij over de memories van oud-Anjummer Jan Smit.

Smit schreef o.a: De aanleiding om in Anjum waterleiding aan te leggen was de tyfus epidemie in het najaar van 1937. In het dorp waren veel kleine boerderijtjes met een mestvaalt. Er was geen riolering. De sloten in het dorp waren echte giersloten. Hierdoor brak de besmettelijke tyfus ziekte uit, waaraan velen stierven. Er werden soms 3 of 4 mensen tegelijk begraven. De kerkklok luidde voortdurend.

Ik vroeg mij af hoe groot die uitbraak van tyfus was. Sneupwerk in online krantendatabases leverde dat de betreffende uitbraak begin oktober 1937 speelde. Twee personen stierven te Leeuwarden in de barakken voor besmettelijke ziekten: Geert Kamminga (1895-1937) en de pasgehuwde Nanne Mook (1912-1937). De zeven kinderen van Kamminga werden uit voorzorg naar Leeuwarden gebracht. Ook enkele anderen bleken besmet maar overleefden de ziekte. Sommige kranten noemden later trouwens drie doden, vermoedelijk betreft die derde de moeder van Mook. Deze Trijntje Nannes Mook-Brandsma (1873-1937) overleed één dag voor haar zoon te Anjum. De kans bestaat dat alle drie op dezelfde dag werden begraven, zoals blijkt uit de herinnering van Smit.

Opvallend is het krantenbericht uit 1937, waarin eerdere uitbraken worden genoemd in 1929 en 1931. Over die eersten is nauwelijks iets te vinden in de online krantendatabank. Alleen het Friesch Dagblad schreef op 15 juni 1931 over twee zieken waarvan op dat moment één is overleden. Door middel van vergelijking met de Burgerlijke Stand, blijkt het te moeten gaan om Theunis Dijkstra (1913-1931). Vier weken later overleed in het ziekenhuis zijn broertje Louw Dijkstra (1919-1931). Louw zal de tweede zieke zijn waarnaar de krant refereerde.

Resteert nog de tyfus uitbraak van 1929. Daar zouden drie slachtoffers bij gevallen zijn. Stomtoevallig ligt er nu een artikel in de Sneuper-portefeuille over de beurtschippersfamilie Hovinga uit Anjum. Hierin wordt geschreven over het plotse overlijden van Jan Jans Hovinga (1854-1929), diens zoon Andries Jans Hovinga (1878-1929) en kleinzoon Jan Hovinga (1902-1929). Allen stierven kort na elkaar, aan een niet met naam genoemde besmettelijke ziekte. Zij zullen de bedoelde tyfus slachtoffers geweest zijn. Vergelijking met het overlijdensregister van de Burgerlijke Stand geeft geen mogelijkheid tot een andere theorie.

Na drie uitbraken van tyfus moest de hygiëne in Anjum beter! De krantenberichten uit 1937 leren ons dat de gemeente Oostdongeradeel direct al het vuilnis en de boerenmesthopen binnen de dorpskern liet opruimen. Ook werden bebouwde kommen opgenomen binnen het gemeentereinigingsplan. En last but not least zetten zij vaart achter de aanleg van het gemeentelijk waterleidingnetwerk; deze werd uiteindelijk aangelegd in 1941. De maatregelen hielpen. Een vierde tyfus uitbraak heeft Anjum gelukkig nooit getroffen.

  3 Responses to “Online krantendatabases en tyfusepidemie in Anjum”

  1. Ik dacht dat typhus werd overgebracht door luizen?

    Als er overlijdensbriefjes bewaard zijn voor die gemeente, zou het voorkomen van typhus mogelijk wat preciezer achterhaald kunnen worden.

    Verder zal het besproken zijn in een gezondheidscommissie?

     
    • De overlijdensbriefjes (verklaringen van overlijden) zijn helaas niet bewaard voor Oostdongeradeel. Wel voor Leeuwarden, dus de drie Anjumer slachtoffers die stierven in het Leeuwarder ziekenhuis, kunnen in het HCL worden geverifieerd.
      En inderdaad is de kwestie van 1937 ook elders besproken, zoals de gemeenteraad en gezondheidscommissie. Die stukken liggen in de archieven.

       
  2. Naar aanleiding van het krantenbericht :

    Geert Kamminga was mijn grootvader. De Aalsumer was
    Gerrit T. Haaksma een zwager van Geert Kamminga.

    Pier Tilma
    Anjum

     

 Leave a Reply

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.