aug 152012
 
Ruim 150 jaar na zijn dorpsgenoot Abel Jans Tasman koos Jan Jans uit Lutjegast het ruime sop met de VOC. Afgelopen week presenteerde het Scheepvaartmuseum in Amsterdam zijn jongste aankoop. Directeur Collecties Henk Dessens, zelf een verwoed wadvaarder, vertelde aan de diverse media over het verhaal achter de zilveren tabaksdoos.
Jan Jans voer van 1791 tot 1794 bij de VOC, de nadagen van het bijna 200-jarig bestaan van de maritieme multinational.
Persoonlijke bezittingen die rechtstreeks verwijzen naar de VOC-dienst zijn zeer zeldzaam, zeker van gewone zeelieden.

Op het deksel van Jan Jans’ tabaksdoos staat een afbeelding van Batavia (Jakarta) met verschillende schepen, waaronder een saluerende Oostindiëvaarder met VOC-vlag van de Kamer Amsterdam. Onderop het doosje staat een afbeelding van Kaap de Goede Hoop, weer met een aantal schepen en op de achtergrond de Tafelberg en Duivelspiek.

Aan de binnenzijde van het deksel staat een samenvatting van de reizen die Jan Jans als lichtmatroos maakte met de VOC: Jan Jans uit Tessel gezeijld met t Schip de 3 Gebroeders den 27 April 1791, Op Cabo de Goede hoop Gearriveerd den 25 August 1791. Met t Schip Roosenburg vertrokken den 9 Jann 1792, Op Batavia gearriveerd den 1 April 1792, Vertrokken met t Schip de Jonkvrouw Zibille Antoinette den 2 Juny 1792, Gearriveerd op Colombo den 16 August 1792, Vertrokken den 28 Septb 1792, Op Puntegalen gearriveerd den 6 Octb 1792, Vertrokken den 12 Jann 1793, Geretourneerd op Cabo de Goede Hoop den 13 April 1793, Vertrokken den 23 May 1793, Geretourneerd in Tessel Den 10 February 1794.  De vermelde schepen, de hoeker Drie Gebroeders en het VOC-retourschip de Roosenburg, zijn goed gedocumenteerd. De Drie Gebroeders was door de VOC gecharterd bij een particuliere rederij om een groep zeelui van de Republiek naar de Kaap te brengen.

Het is opmerkelijk dat Jan Jans na aankomst in Batavia zo snel weer terugkeerde naar de Republiek (na 2 maanden), want meestal bleef een zeeman twee tot drie jaar in Azië varen voor hij weer terugkeerde naar de Republiek.
De online database met VOC opvarenden , gekoppeld aan Dutch Asiatic Shipping gegevens heeft deze gegevens over Jan Jans:
Gegevens van Jan Jans uit Luttekegast (het zou zelfs kunnen dat dit Lutkegeest in Tietjerksteradeel is, in plaats van Lutjegast!)
Datum indiensttreding:     27-04-1791     Datum uit dienst:     00-00-1794
Functie bij indiensttreding:     Jongmatroos     Reden uit dienst:     Gerepatrieerd
Uitgevaren met het schip:     Drie Gebroeders     Waar uit dienst:     Jonkvrouwe Sibilla Anthoinetta
Maandbrief:     Nee     Schuldbrief:     Ja
Gegevens van de vaart
Schip:     Drie Gebroeders     Vertrek:     27-04-1791
Kamer:     Amsterdam
Aankomst Kaap:     25-08-1791
Vertrek Kaap: 24-09-1791
Inventarisnummer:     6812
Folio:     133     Aankomst Batavia:     14-12-1791
DAS- en reisnr.:     4695.2

Details of voyage 4695.2 from Texel to Batavia
Number     4695.2
Name of ship     DRIE GEBROEDERS
Master     Groot, Jan Roelofsz. de
Tonnage     828
Type of ship     fluit
Built     hired
Yard    
Chamber     Amsterdam
Date of departure     27-04-1791
Place of departure     Texel
Arrival at Cape     25-08-1791
Departure from Cape     24-09-1791
Date of arrival at destination     14-12-1791
Place of arrival     Batavia
Particulars     According to K.A. 4328 the departing crew consisted of 372 men.
Next homeward voyage     8338.2
On Board     I     II     III     IV     V     VI
Seafarers     338     4     45     31     92     186
Soldiers                 32         32
Craftsmen                 4         4

Gegevens van de terugvaart
Schip:     JONKVROUWE SIBILLA ANTHOINETTA     Vertrek:     12-01-1793
Kamer:     Amsterdam     Kaap:     07-04-1793
31-05-1793
DAS- en reisnr.:     8356.1
        Aankomst:     10-02-1794
Details of voyage 8356.1 from Ceylon to Texel
Number     8356.1
Name of ship     JONKVROUWE SIBILLA ANTHOINETTA
Master     Christiaansz., A.H.
Tonnage     1150
Type of ship    
Built     1789
Yard     Amsterdam
Chamber     Amsterdam
Date of departure     12-01-1793
Place of departure     Ceylon
Arrival at Cape     07-04-1793
Departure from Cape     31-05-1793
Date of arrival at destination     10-02-1794
Place of arrival     Texel
Chamber for which cargo is destined     Amsterdam (330,617)
Particulars     According to K.A. 4336 Nikolaas Klopper was master. During the voyage the JONKVROUWE SIBILLA ANTHOINETTA called at Cork in Ireland. See also the ROZENBURG (8355).
Previous outward voyage     4705.1
On Board     I     II     III
Total     150     7     28

Ook uitzonderlijk was de lange terugreis van de Kaap naar de Republiek: bijna tien maanden.
Nader genealogisch onderzoek zou kunnen uitwijzen wat er verder van Jan Jans is terechtgekomen en mogelijk verklaren waarom een eenvoudige lichtmatroos zo'n mooie, dure, zilveren tabaksdoos had.
 Posted by at 11:28

  5 Responses to “VOC tabaksdoos van Jan Jans uit Lutjegast”

  1. Zie link voor een mogelijke Jan Jans uit Lutjegast, wat geboortedatum betreft zou dit kunnen:
    http://www.werelate.org/wiki/Person:Jan_Jans_%2856%29 

    groet JSFaber

     
  2. Er van uitgaande, dat de matroos Jan Jans minstens 20 jaar oud was, toen hij in 1791 uitvoer, moeten we dus zoeken in de periode 1740 tot 1771. Volgens de website http://www.allegroningers.nl zijn in Lutjegast toen twee kinderen met de voornaam Jan geboren, die als vader een Jan hadden.

    Doop

    26-06-1746   Lutjegast

     

     

    Kind

    Jan

    Geslacht

    m

     

     

    Vader

    Jan Harms

    Moeder

    Grietie Harms

     

     

    Bron

    Kerkeboek
    Lutjegast 1684-1792
    Collectie DTB (toegang 124)
    Inventarisnummer 270

     

    ____________________________________

    Doop

    07-03-1755   Lutjegast

     

     

    Kind

    Jan

    Geslacht

    m

     

     

    Vader

    Jan Derks

    Moeder

    Tietje Jans

     

     

    Bron

    Kerkeboek
    Lutjegast 1684-1792
    Collectie DTB (toegang 124)
    Inventarisnummer 270

    Met vriendelijke groeten,

    Klaas Pera

     
  3. Of deze Jan Jans Kiestra:
    http://www.werelate.org/wiki/Person:Jan_Kiestra_%283%29 
    Als het deze is dan zou hij op zijn 16e zijn gaan varen en is dan later landbouwer geworden? 

     
  4. Bij nader inzien waren matrozen in die tijd veel jonger. Er is nog een derde mogelijkheid: Jan Jans (Kiestra), gedoopt op 7-5-1775 te Lutjegast als zoon van Jan Daniëls (Kijstra) en Ebeltje Jans. Hij moet dan 16 jaar geweest zijn, toen hij uitvoer. Zie verder de volgende link:

    http://www.genealogieonline.nl/kwartierstaat-johannes-zijlstra/I1071402767.php

    Nader onderzoek zal moeten uitwijzen, of dit de juiste persoon is.

    Met vriendelijke groeten,

    Klaas Pera

     
  5. Het wordt voor mij steeds aannemelijker, dat Jan Jans Kiestra de jonge VOC-matroos was. Zijn ouders woonden indertijd in Lutjegast. Hij komt uit een zeer bemiddelde familie uit Munnekezijl. De stamvader van de familie Kiestra, Daniel Kistra was convooimeester (belastingambtenaar in de haven, vergelijkbaar met de douane). Ook zijn nakomelingen oefenden dit beroep uit. Verder bezaten zij veel landerijen. De familie Kiestra had dus al een band met de zee en was rijk genoeg om een dure zilveren tabaksdoos te kopen. Toen Jan Jans Kiestra overleed, is er te Dokkum een Memorie van Successie opgemaakt op 26 oktober 1844. Zou de tabaksdoos daarin vermeld kunnen zijn?

    Klaas Pera

     

 Leave a Reply

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.