nov 302016
 
Op de cover van Historisch Tijdschrift Fryslân, het tweemaandelijkse tijdschrift van het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur, deze keer Gysbert Japicx.
Zijn testament werd 350 jaar geleden voorgelezen maar Doeke Sijens vindt hem het 'Ofsliten symboal fan de Fryske literatuer'.
In Friesland staan heel wat panden volgens de architectuur van de Amsterdamse School. In Gebouwen als sculptuur beschrijft Peter Karstkarel diverse voorbeelden, uit o.a. Leeuwarden, Nes (Ameland), Gorredijk en Sneek.
Hans Koppen zet de huisjes van de PEB in het nieuwe licht. Deze electriciteitshuisjes werden vaak Pake en Beppe huisjes genoemd.
Directeur van het Fries Scheepvaartmuseum Meindert Seffinga is nog steeds dolenthousiast over zijn topaanwinst, het schilderij van de zeeslag met Tjerk Hiddes de Vries.
En verder bespreekt Atte Jongstra op geheel eigen wijze de Nieuwe Encyclopedie van Fryslân.

Het Fries Genootschap is dé vereniging voor iedereen met belangstelling voor de geschiedenis en cultuur van Fryslân. Het Genootschap heeft een traditie die teruggaat tot de oprichting in 1827, maar is er in de eerste plaats voor de mensen van hier en nu, voor de Friezen en voor hen die zich met Fryslân verbonden voelen.

Het Fries Genootschap geeft naast Historisch Tijdschrift Fryslân ook het wetenschappelijk jaarboek De Vrije Fries uit, en organiseert allerlei activiteiten op historisch gebied, zoals excursies, lezingen en symposia.

Met Historisch Tijdschrift Fryslân laat het Fries Genootschap zien dat de geschiedenis van Fryslân een spannend verhaal is, dat nooit is afgelopen. Door de verbinding met de actualiteit te leggen maakt het tijdschrift duidelijk dat wie het Fryslân van nu wil begrijpen, het verleden moet kennen.

Lid worden van de vereniging: Voor € 42,50 per jaar bent u lid van het Koninklijk Fries Genootschap. Niet alleen ontvangt u dan Historisch Tijdschrift Fryslân en jaarboek De Vrije Fries, u hebt ook gratis toegang tot het prachtige Fries Museum en tot de activiteiten van het Genootschap. Wie iets met Fryslân heeft, is lid van het Genootschap!
Voor meer informatie over de vereniging zie ook: http://www.friesgenootschap.nl/
nov 292016
 
Het is altijd een wens geweest van wijlen Sytse ten Hoeve om de prachtige beelden van een echtpaar Van Aylva terug naar Holwerd te brengen.
In de NH kerk van Holwerd bevindt zich het familiegraf van de adellijke Friese familie Van Aylva. Tijdens de grote nieuwbouw van de kerk rond 1780 bleef dit graf intact, inclusief grafplaat. Wel verdween het marmeren praalgraf met hek in de loop der tijd toen in 1795 de Bataafse Revolutie langsraasde. De overhuifde herenbank van de Van Aylva familie met vele prachtige houtsnedes is wel bewaard. Een paar beelden kwam na 1795 bij een boerderij in Oostrum terecht en later als tuinversiering bij boerderij Noord-Kleffens in Raard. De knielende beelden van een echtpaar (van wie de man in militaire outfit) stellen mogelijk de ontzaglijke generaal Hans Willem baron Van Aylva en zijn echtgenote Frouck Ulbes van Aylva voor. Het kunnen echter ook zijn ouders zijn, Hessel Meckema van Aylva en Elisabeth d'Althan, of de oom Ernst van Aylva.

De beelden zijn uiteindelijk in het depot van het Fries Museum terechtgekomen. In dit depot te Nuis zijn ze momenteel nog steeds opgeslagen, maar niet lang meer.
De stichting Alde Fryske Tsjerken liet weten dat de beelden waarschijnlijk voor de zomer van 2017 terug in Holwerd zullen zijn: "Architect Brouwer maakt een plan waarmee we naar fondsen gaan. Daarna uitvoering".
In november 2015 deed de stichting een bruikleenverzoek bij het Fries Museum dat inmiddels gehonoreerd is. Dit sluit ook aan op de trend bij musea om te gaan 'ontzamelen', het niet nodeloos in depot houden van stukken die er anders waarschijnlijk nooit meer uitkomen.

Wat dat betreft zou het misschien ook weer een poging waard zijn de gevelsteen uit 1613 van het geboortehuis van Foeke Sjoerds terug naar Ee te krijgen!

En nu we toch bezig zijn: ik ben met wethouder Pytsje de Graaf, in het kader van het project Suder-Ie, aan de slag om de herdenkingssteen uit 1671 van Ezumazijl nu eindelijk eens een gepaste plek bij de sluis terug te geven!

In het blad van de stichting Alde Fryske Tsjerken schreef Albert Reinstra een uitgebreid artikel over de Van Aylva beelden. Het themanummer 14 van 2016 is geheel gewijd aan artikelen van de hand van en over Sytse ten Hoeve (1945-2016). Hij was vele jaren bestuurslid van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en overleed op nieuwjaarsdag. "Heel bijzonder is het artikel over de ridderbeelden van Holwerd. Het was een diepe wens van hem dat die terug zouden keren naar de Willibrorduskerk van Holwerd, nadat ze jarenlang in opslag lagen in het depot van het Fries Museum in Nuis."
Sytse ten Hoeve was ook degene die het coverartikel van De Sneuper 109 met Rococo uit Dokkum op Paleis Het Loo schreef. Hierin werd onthuld dat het oude interieur uit het Dokkumer hoofdpostkantoor thans de kamer van de directeur van Het Loo siert!
nov 242016
 
De belangrijkste Friese huizen en sluizen, maar ook kerken, boerderijen en begraafplaatsen, zijn in de jaren ’90 vastgelegd op zo’n 25.000 dia’s. Regionaal Historisch Centrum Tresoar zoekt nu op het platform FryskeHannen.frl de hulp van het grote publiek bij het beschrijven van die dia’s.
Maar liefst 27 verhuisdozen met dia’s werden in 2006 door de provincie Fryslân aan Tresoar overgedragen. Het waren de dia’s uit het Monumenten Inventarisatie Project (MIP) en het daaruit voortkomende Monumenten Selectie Project (MSP). Het doel van die projecten was om een overzicht te krijgen van de jonge Nederlandse bouwkunst en stedenbouw uit de periode 1850-1940.

In Friesland resulteerde dit in 25.000 dia’s met daarop een grote verscheidenheid aan Friese bouwwerken. Het zijn boerderijen, fabrieken, kerken, woonhuizen, maar ook bruggen, sluizen, gemalen en historisch straatmeubilair. Soms is zelfs het interieur gefotografeerd;  dat van een kerk of van een oude boerenschuur. Ook begraafplaatsen en bijzondere grafstenen zijn op de gevoelige plaat vastgelegd.

De adresgegevens van elk gefotografeerd object zijn met de hand op het diaraampje geschreven. Om deze collectie online doorzoekbaar te maken, vraagt Tresoar nu hulp bij het overtypen van die adresgegevens. Aangevuld met de data die we zo hopen te verzamelen, bieden de afbeeldingen straks een prachtig overzicht van het Friese stenen erfgoed.

Om mee te helpen aan het Fryske Huzen & Sluzen-project op FryskeHannen is ervaring niet nodig, maar wel passie voor Friesland en het Friese verleden. Alle informatie is te vinden op http://www.fryskehannen.frl. Vrijwilligers kunnen zich op die website registreren en meteen beginnen met invoeren.

Over FryskeHannen.frl
Met het laagdrempelige, tweetalige platform FryskeHannen (http://www.fryskehannen.frl) wil Tresoar grote gedigitaliseerde collecties verrijken met gegevens. Dat kunnen de eigen archieven zijn of materiaal uit Redbot (Deltaplan Digitalisering), maar ook andere organisaties kunnen via FryskeHannen hun collecties ter bewerking voorleggen aan hun achterban.

Het eerste project op FryskeHannen, ‘Onderduikers Online!’, was een groot succes. Binnen tien dagen waren alle registratiekaarten van onderduikers in Friesland beschreven. Deze gegevens kunnen nu gebruikt worden in een lespakket, een documentaire en op een themawebsite.

nov 242016
 
Afgelopen woensdag, 23 november 2016, werd bij veilinghuis Bubb Kuyper in Haarlem een Fries gebedenboek uit 1540 geveild.

Lot 2370, Middeleeuwse manuscripten, Gebedenboek. Richtprijs €1,000 - €1,500.
Beschrijving:
Manuscript in Middel-Nederlands op papier, Friesland, ± 1540 (2), (238) LVS., Rode en zwarte inkt, littera hybrida, 16 regels per pagina, afmeting ± 14,5x10 cm., Gerubriceerd in rood en blauwe inkt, twee miniaturen in zwarte inkt, beeltenis van de zon en de maan, tafels, contemp. blindst. kalf m. eenvoudige messing gespen. - Met veel manuscript aantekeningen; boekblok los; eerste drie katernen en een paar volgende bladen gerepareerd met plakband die is verslechterd en zeer plakkerig, en beschadigde originele marges; een blad in tweeën gesneden; een paar blaadjes watervlekken in marges, tekst niet beschadigd. Binding versleten / beschadigd .; hoeken laten zien; rugeinden gespleten.

Dit mooie gebedenboek, met een specifieke kalender, behoorde tot twee leden van de familie Van Burmania, een adellijke familie uit Friesland. Een hedendaagse manuscript annotatie stelt dat dit boek toebehoorde aan Sitke van Burmania (22 april 1536 - 26 oktober 1605) en Ansck van Burmania (27 augustus 1539 - 7 februari 1579), twee zussen, uit een gezin van 6 kinderen van Bocke van Burmania en Frouck Poppesdr van Heemstra. De stamboom is opgeschreven op blad 12r.
De twee zussen waren nonnen van het klooster van Bethlehem in Friesland. Het klooster is ontstaan ​​in de twaalfde eeuw en bloeide tot de reformatie in 1580. Het was een van de rijkste kloosters van Friesland. Dit is een opmerkelijk document, omdat zeer weinig documenten die werden gebruikt in Friese kloosters overleefden na de reformatie in 1580. Het manuscript wordt aangevuld op het einde met een laat 13de eeuw Latijns-fragment, versierd met goud, rood, blauw en groene inkt. Zie afbeelding PLAAT LXIX.

Klooster Bethlehem of Bartlehiem onder Oudkerk aan de Dokkumer Ee was de priorij van premonstratenzer vrouwen van ca. 1163-1580, Het werd gesticht vanuit Klooster Mariëngaarde, waarmee het klooster verbonden bleef. Na verval van het klooster volgde herstel door abt Taka Aebinga van Mariëngaarde (1485-1506), waarbij de witte kleding door zwarte werd vervangen.
Het gebedenboek was blijkbaar al wel bekend, want op de site van wijlen Simon Wierstra wordt in de genealogie Burmania bij Bocke van Burmania gemeld: Uit een gebedenboek bij 7-12-1553: “de edele vrome Bocko van Burmania ….. ende is begraven to Edens in die kerke” (GJB 2000-141). In het Genealogysk Jierboek van de Fryske Akademy van het jaar 2000 is er dus al over gepubliceerd.

Tresoar heeft nog een ander prachtig manuscript uit deze familie, het middeleeuwse Burmaniaboek gedigitaliseerd en online staan.

Het gebedenboek is ook vergelijkbaar met het boek uit 1561, dat geschreven is in klooster Sion te Niawier door Teth Bolta.

Benieuwd wie het Friese manuscript uiteindelijk voor 1800 euro heeft gekocht. Een brief van Anne Frank ging op dezelfde veiling voor 140.000 euro  weg.
nov 222016
 
De huidige gemeentes Dongeradeel, Ferwerderadeel en Kollumerland c.a. gaan fuseren.
Op maandag 14 november gaven de drie burgemeesters van Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland c.a. het startsein voor de zoektocht naar een nieuwe gemeentenaam. De DFK-gemeenten willen per 1 januari 2019 samen verder als één gemeente en bij de nieuwe gemeente hoort een nieuwe naam. Vanaf nu kan iedereen naamsuggesties inleveren.

Iedereen kan tot en met 14 december suggesties inleveren voor een nieuwe gemeentenaam. Een deskundige naamgevingscommissie selecteert na het sluiten van de inlevertermijn drie namen. Er is een aantal wettelijke criteria waaraan de nieuwe gemeentenaam moet voldoen.

Daarnaast vindt de commissie het belangrijk dat de naam in ieder geval makkelijk bruikbaar, uniek en herkenbaar voor het gebied is.
Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen op 15 maart 2017 kunnen alle stemgerechtigden van de drie gemeenten op één van de namen stemmen. Degene die de winnende naam heeft ingeleverd, krijgt een prijs van €500.

De drie burgemeesters zien de zoektocht naar een nieuwe gemeentenaam als een hoogtepunt in het herindelingsproces. De start vond daarom plaats in Hegebeintum, het hoogste punt van de nieuwe gemeente. Alle informatie over de naamgeving is te vinden op de gemeentelijke websites.

Waar moet een nieuwe gemeentenaam aan voldoen?

Een aantal wettelijke regels waar een nieuwe gemeentenaam aan moet voldoen:
  • De naam mag niet elders voorkomen;
  • De naam mag niet teveel lijken op een andere naam in Nederland;
  • De naam mag geen strijd leveren met wettelijke bepalingen;
  • De naam mag geen samenstelling zijn, bijvoorbeeld Fekodong als samenstelling van Ferwerderadiel, Kollumerland c.a. en Dongeradeel;
  • Bijzondere aandacht naar wet- en regelgeving, handvesten en verdragen die betrekking hebben op regionale talen en talen van minderheden. Gesteld kan worden dat gebruikers van regionale talen of talen van minderheden er in een nieuwe gemeente niet op achteruit mogen gaan. Dit is van toepassing op de Friestaligen.
Naast de wettelijke regels, vindt de naamgevingscommissie een aantal zaken van belang. Zo kan een naam topografische verwantschap hebben, verwijzen naar de cultuur of de historie van de gemeenten, of betrekking hebben op het gebied waarin de drie gemeenten zich bevinden. Verder zijn imago en marketing belangrijke punten: de naam moet origineel en herkenbaar zijn en positieve uitstraling hebben. Dat de naam gebruiksvriendelijk is en bijvoorbeeld als bijvoeglijk naamwoord kan worden gebruikt is een pluspunt. Al met al is het van belang dat de naam past bij de nieuwe gemeente.

Hoe werkt het?

Tussen 14 november en 14 december 2016 kan iedereen, ook als u uit een andere gemeente komt, namen inleveren voor de nieuwe gemeente. Via het online invulformulier kunt u een suggestie voor een nieuwe gemeentenaam inleveren. Een papieren versie van het invulformulier is beschikbaar op de drie gemeentehuizen in Dokkum, Ferwert en Kollum.

Via Twitter werden al enige suggesties gedaan. Zelf dacht ik aan Sneuperadeel, Sneuperadiel, Sneuperland of Sylsteradiel. Anderen suggereerden namen als Dokkumerlân, Oostergo, Krimpen aan de Ee, Wad & Wâld, Krimperadeel, Dwaanderadiel, Musthoarewieitseiteradeel, Sintraleassië of Lauwerszee.
Doe ook een suggestie!
nov 202016
 
Hedentendage zijn er nog steeds twee 11e of 12e eeuwse Friese sarcofagen in de buitenlucht van Beetsterzwaag te bewonderen.
Sarcofaag op particulier terrein Beetsterzwaag

In De Sneuper 117 hadden we een coverartikel over de 13e eeuwse sarcofagen van Westergeest. De auteur en expert op dit gebied, Piet Heinsbroek, is helaas inmiddels overleden, maar heeft waarschijnlijk ook over de sarcofagen van Beetsterzwaag gepubliceerd. Ik heb deze publicatie alleen nog niet kunnen achterhalen. Mocht u deze kennen, dan ontvang ik graag een digitale kopie.
Zoals je wel vaker ziet zijn de (vaak zandstenen) sarcofagen in de loop der eeuwen voor allerlei doeleinden, naast hun primaire, gebruikt. Als water- of voederbak voor vee, als tafel of als plantenbak.

De sarcofaag die nu bij een particulier in Beetsterzwaag naast de oprit ligt, lag ooit in Oud Beets naast een boerensloot en werd mogelijk als drink- of voederbak voor vee gebruikt. Een deel van het deksel is zelfs bewaard gebleven.
In 2005 werd er in Gytsjerk ook een sarcofaag-deksel gevonden.
De sarcofaag die nu bij de Tropische Kas in Beetsterzwaag ligt, heeft langere tijd in de gemeentelijke opslag gelegen en is daar vrij recent uitgehaald om nog een functie als plantenbak te hebben.

Sarcofaag Tropische Kas Beetsterzwaag
De mooiste sarcofagen in Friesland vindt u in het Kerkmuseum van Jannum bij Dokkum.

In De Vrije Fries nummer 84 van 2004 schreef Kees Kuiken een overzichtsartikel over deze Middeleeuwse zandstenen grafkisten in Westerlauwers Friesland

Update van ons lid Mattie Bruining, stichting Oud-Achtkarspelen: in Drogeham/ Buwekleaster ligt ook een sarcofaag, die nu als plantenbak wordt gebruikt. Zie afbeelding hieronder.

nov 172016
 
In de kerk in Metslawier bevindt zich het graf van Worp van Ropta, zijn vrouw en zijn (half) zuster Siouck Tiarda van Starkenborch. (Bron: Hessel de Walle, Walmar 4481):
Ropta Bolta Abinga Jepma (randschrift)
Ao 1551 28 novebr sterf de edele ervest Worp van Ropta, keiyer mat olderma Docku grietma i Dogerdel ZC
Ao 1534 de 3 july sterf syn frau Wuyck van Abinga
H G 157.
Anno 1535 de 10 marti starf Siouck Tiarda va Starkenborch aet 31 huisfrau va Pibo de Meckmans hoveling te Collum start 1544 de 1 marti aet 34 te Brussel t S Goedekerke begrove nalatende 2 zonen Sippco en Feye
Aebinga Jepma Mockema Humalda
(randschrift)

Op de steen is dus tevens vermeld dat zijn zwager Pibo van Meckema, hoveling te Collum, op 10 maart 1549 te Brussel op 54 jarige leeftijd is overleden en aldaar begraven in de Sinte Goedelekercke. Zijn oom Sippe van Meckema, grietman van Kollumerland, was 30 jaar daarvoor ook in Brussel overleden.
 
Helmteken Meckema in Sint Michael en Sint Goedelekathedraal, Brussel
Wibo Boswijk publiceert in het decembernummer 2016 van De Sneuper, nummer 124, een artikel over het gerestaureerde portretschilderij van Hessel van Meckema (pendant van Lisck van Eysinga). Het onderzoek voor dat artikel bracht hem o.a. in Brussel.
In de Sint Michael en Sint Goedelekathedraal van Brussel zijn tegenwoordig in de vloer nog maar weinig historische grafstenen terug te vinden maar één springt er bij binnenkomst uit.

Een steen waarop na bijna 500 jaar de tekst geheel weggesleten is maar duidelijk met het helmteken van de Van Meckama’s!
Wapensteen met oa Sjaerdema-Hottinga, Sint-Truiden

Verder is eigenlijk de steen in de muur buiten Sint-Truiden ook een stukje Friesland in België. Het toont de familiewapens Sjaerdama-Hottinga in een ensemble met Lennep-Deelen.

nov 132016
 
Over de website van de Ottema-Kingma Stichting heb ik wel vaker geblogd. In 2010 meldde ik het bestaan van de online database, waarin met enige moeite enkele afbeeldingen te vinden waren.
Twee jaar later kon ik berichten dat de database was uitgebreid met een groot aantal objecten, waardoor ongeveer de helft van de toen 30.000 objecten tellende collectie van OKS in beeld werd
gebracht.

Daarna bleef het eigenlijk langere tijd stil. Wel werd op 1 september 2013 Dr. Johan de Haan bij de Radboud Universiteit in Nijmegen benoemd als bijzonder hoogleraar van de Ottema-Kinga leerstoel met als onderzoeksthema het Friese interieur. De Beetsterzwaagster is nog steeds in die functie actief. U kunt hem via Twitter volgen.

Op 7 november j.l. organiseerden de Ottema-Kingma Stichting en de afdeling Kunstgeschiedenis van de Radboud Universiteit het symposium 'Roerend en onroerend erfgoed: een tweeluik over interieurs en bouwfragmenten'.
En inmiddels is er ook een nieuwe website van de OKS!
Nu niet alleen met een verbeterde lay-out en een goede zoekfunctie, maar ook met als extra, gedigitaliseerde publicaties van wijlen notaris Ottema zelf. In deze Ottema Bibliografie diverse 'nijsgjirriche' artikelen, over o.a. Friese uurwerkmakers, scheepstimmerwerven, gebrandschilderd glas en veel porselein/aardewerk.
Ook kunt u per thema (Keramiek & aardewerk, Fries Erfgoed, Prenten, Zilver, Ottema Bibliografie en Leerstoel) gewoon door de website wandelen en u vergapen aan de mooie stukken keramiek of zilver. Vergeet niet dat vele stukken uit het bezit van OKS als langdurig bruikleen in vele Friese musea staan.

Gaat u dus vooral even lekker sneupen op deze vernieuwde website van de Ottema-Kingma Stichting!

nov 082016
 
Onder grote belangstelling werd op 30 oktober j.l. in het Frysk Lânboumuseum in Earnewâld door ons lid en auteur Gerrit Herrema het boek “Glazen poterbewaarplaatsen in Fryslân” gepresenteerd.
Het 72 pagina's dikke boek met harde kaft heeft als ondertitel: Pootaardappelenbewaarplaatsen, poaterhokken of broeihokken.

Auteur Gerrit Herrema vertelt dat hij als zoon van een 'gernier' meewerkte in de z.g. 'tweede kamer', een gedeelte van de woning dat tot poteropslag-bewaarplaats omgebouwd was door de schuiframen te voorzien van draadglas met aan de binnenzijde voorzetramen van draadglas.

Na zijn pensionering als docent landbouwtechniek werd Herrema vrijwilliger bij het Frysk Lânboumuseum en lid van De Friese Vereniging voor Historische Landbouw AFRON (Agrarisch Friesland Oud en Nieuw).

Het rijk geïllustreerd boek is heel plezierig leesbaar en het onderwerp is goed gedocumenteerd. De
auteur schrijft met kennis van zaken en tijdens het lezen ervaart de lezer als het ware de 'deskundigheid' van de oud-docent landbouw, die het één en ander  goed weet uit te leggen. Alle facetten van pootaardappelen en hun bewaarplaatsen komen chronologisch aan bod met daarbij een aantal onderverdelingen per gemeente.

Dankzij het initiatief van de heer Herrema van de Afron is de geschiedenis van de poterhokken voor de toekomst bewaard gebleven. Overhandig dit boek aan een oud-landbouwer en u kunt er zeker van zijn dat de oral historie loskomt!

Inlichtingen G. Herrema:  herrema@hetnet.nl

De Leeuwarder Courant berichtte ook uitgebreid over Het vergeten onderdak voor de pootaardappel.
nov 052016
 
Het is bijna zover, op zaterdag 19 november 2016 verschijnt het boek `De bewoners van Paesens-
Moddergat’.
U wordt hierbij uitgenodigd om daarbij aanwezig te zijn. Na een korte presentatie wordt het eerste boek aangeboden, maar aan wie is nog niet bekend. Daarna heeft u de gelegenheid om een boek tegen contante betaling van € 40 in de zaal af te halen.

Waar: In het dorpshuis “de Wynroos” Seewei 40 te Paesens om 14.00 uur.

Kunt u niet aanwezig zijn dan is het boek op 18 november en ook op alle andere werkdagen bij mij af te halen tussen 17.00 en 18.00 uur Kouwe 9 te Dokkum.
Kunt u het ook niet af halen dan kunt u 47,50 (Boek en verzend- en verpakkingskosten) overmaken op nummer: NL12RABO0307865908 t.n.v. J de Jager onder vermelding boek Paesens en natuurlijk uw adresgegevens. Het boek wordt u daarna zo spoedig mogelijk toegezonden.

U kunt het boek van bijna 900 pagina’s nu reeds reserveren door een mail te sturen naar kouweg@knid.nl om zeker van een boek te zijn met een eerste oplage van 100 stuks.
Mocht u nog inlichtingen willen dan kan dat op nummer 0519-220135 of mailen naar bovengenoemd adres.
Jan de Jager, Dokkum