aug 222012
 
Via Twitter kreeg ik als suggestie voor een nieuw te volgen account Collectie Gelderland. Nu ben ik een groot liefhebber van online kunstcollecties dus ik werd al snel volger. En dan ga je natuurlijk ook even kijken op de bijbehorende site. Op Dokkum vind je een aardige tegel van recente datum, op Friesland vind je ook een en ander maar op Ameland vond ik echt wat leuks:
Pannenkoek, polychroom, faience, zeilschip en tekst en 1723
Ronde, gewelfde pannenkoek met verhoogde rand. Blauw met blauwe trek, rood en geel op wit fond. Decor: in het midden een groot zeilschip met vlaggen van Nederland en Ameland, op de achtersteven het opschrift: 'DE JONGE NAGTEGA ANNO...1715' in de verte zes zeilschepen. Boven het schip geschreven: 'schipper Hendrik Jacobs Nagtegaal: Van Amelant Anno 1723 D: 10 April'. Rand: symmetrische voluutranken met bloemen.

soortbord (vaatwerk) (culinaire houders)
vervaardigerGrieksche A, De
vervaardigingsplaatsDelft
datering1723
materiaalfaience
afmetingenhoogte 3,6 cm
diameter 25,7 cm
nummer0962-AB 8499
collectieKeramiek (1600-1900)
bruikleen Van Verschuer
museumHistorisch Museum Arnhem

Nog leuker wordt het als je de informatie over de schipper en zijn schip aanvult met gegevens uit de Sonttoldatabase en de Historische Krantendatabase van de KB.
De Sonttoldatabase bevat diverse tochten van Hendrik Jacobs Nagtegaal (in diverse spellingsvarianten, zoek op Hen* Ja* Na*al) tussen 1713 en 1727. Op zijn eerste reis door de Sont neemt hij veelal specerijen en levensmiddelen mee, zoals tabak, rozijnen, suiker, peper, kaneel etc. Terug met name rogge en andere granen of hennep. Afwisselend wordt zijn thuishaven als Ameland en Amsterdam aangegeven, een veel voorkomend verschijnsel.

DateShipmasterPlaceDeparture - Destination
18-5-1713Hendrick Jacobsen NachtigalAmel.Amsterd. - Liebau
23-6-1713Henrich Jacobsen NachtigalAmsterd.Liebau - Amsterd.
14-8-1713Henrich Jacobsen NachtigalAmel.Amsterd. - Kønigsberg
11-9-1713Hendrich Jacobsen NachtigalAmel.Konigsb. - Amsterd.
8-11-1713Henrich Jacobsen NachtigalAmel.Amsterd. - Kønigsb.
11-12-1714Henrich Jacobsen NagtigalAmel.Amsterdam - Kiøbenhaufn
13-7-1716Henrich Jacobsen NagtigalAmsterdamAmsterdam - Riga
1-5-1724Hendrich Jacobsen NachtigalAmel.Amsterd. - Dantzig
12-6-1724Hendrik Jacobsen NachtigalAmsterd.Dantzig - Amsterd.
1-9-1724Hendrich Jacobsen NachtigalAmel.Amsterd. - Dantzig
27-10-1724Hendrick Jacobsen NachtigalAmel.Dantzig - Amsterd.
7-5-1726Hendrich Jacobsen NachtigalAmel.Amsterd. - Dantzig
14-5-1727Hendrick Jacobsen NachtigalAmsterdamBourgeneuf - Kiøbenhavn

In de krantendatabase vinden we op 19 september 1724 in de Oprechte Haerlemsche Courant een vermelding dat Hendrik Jacobsz Nachtegael het Vlie is binnengelopen.

Mogelijk is over hetzelfde of een vergelijkbaar bord al eerder gepubliceerd bij de Ouwe Polle van Ameland, gezien de vermelding bij het Meertens InstituutHendrik Jacobs Nagtegaal, Hollum geb. 1691, koopvaardijschipper op het schip De Naghtegael; zoon van Jacob Geerts Nagtegaal, die in 1708 op de Unie vaart en in 1710 op de Nagtegaal (Ameland) [J.H. Nagtegaal, 'Een wandbord van de Amelander schipper Hendrik Jacobs Nagtegaal', in: Informatieblad Stichting 'De Ouwe Pôlle', Ameland (1992?), nr 9, p 20; D.J. de Vries, 'Amelandse schippers in het midden en tweede helft van de 18e eeuw', in: Pôllepraat. Stichting 'De Ouwe Pôlle', Ameland (1998), nr 26, p 27].
aug 152012
 
Ruim 150 jaar na zijn dorpsgenoot Abel Jans Tasman koos Jan Jans uit Lutjegast het ruime sop met de VOC. Afgelopen week presenteerde het Scheepvaartmuseum in Amsterdam zijn jongste aankoop. Directeur Collecties Henk Dessens, zelf een verwoed wadvaarder, vertelde aan de diverse media over het verhaal achter de zilveren tabaksdoos.
Jan Jans voer van 1791 tot 1794 bij de VOC, de nadagen van het bijna 200-jarig bestaan van de maritieme multinational.
Persoonlijke bezittingen die rechtstreeks verwijzen naar de VOC-dienst zijn zeer zeldzaam, zeker van gewone zeelieden.

Op het deksel van Jan Jans’ tabaksdoos staat een afbeelding van Batavia (Jakarta) met verschillende schepen, waaronder een saluerende Oostindiëvaarder met VOC-vlag van de Kamer Amsterdam. Onderop het doosje staat een afbeelding van Kaap de Goede Hoop, weer met een aantal schepen en op de achtergrond de Tafelberg en Duivelspiek.

Aan de binnenzijde van het deksel staat een samenvatting van de reizen die Jan Jans als lichtmatroos maakte met de VOC: Jan Jans uit Tessel gezeijld met t Schip de 3 Gebroeders den 27 April 1791, Op Cabo de Goede hoop Gearriveerd den 25 August 1791. Met t Schip Roosenburg vertrokken den 9 Jann 1792, Op Batavia gearriveerd den 1 April 1792, Vertrokken met t Schip de Jonkvrouw Zibille Antoinette den 2 Juny 1792, Gearriveerd op Colombo den 16 August 1792, Vertrokken den 28 Septb 1792, Op Puntegalen gearriveerd den 6 Octb 1792, Vertrokken den 12 Jann 1793, Geretourneerd op Cabo de Goede Hoop den 13 April 1793, Vertrokken den 23 May 1793, Geretourneerd in Tessel Den 10 February 1794.  De vermelde schepen, de hoeker Drie Gebroeders en het VOC-retourschip de Roosenburg, zijn goed gedocumenteerd. De Drie Gebroeders was door de VOC gecharterd bij een particuliere rederij om een groep zeelui van de Republiek naar de Kaap te brengen.

Het is opmerkelijk dat Jan Jans na aankomst in Batavia zo snel weer terugkeerde naar de Republiek (na 2 maanden), want meestal bleef een zeeman twee tot drie jaar in Azië varen voor hij weer terugkeerde naar de Republiek.
De online database met VOC opvarenden , gekoppeld aan Dutch Asiatic Shipping gegevens heeft deze gegevens over Jan Jans:
Gegevens van Jan Jans uit Luttekegast (het zou zelfs kunnen dat dit Lutkegeest in Tietjerksteradeel is, in plaats van Lutjegast!)
Datum indiensttreding:     27-04-1791     Datum uit dienst:     00-00-1794
Functie bij indiensttreding:     Jongmatroos     Reden uit dienst:     Gerepatrieerd
Uitgevaren met het schip:     Drie Gebroeders     Waar uit dienst:     Jonkvrouwe Sibilla Anthoinetta
Maandbrief:     Nee     Schuldbrief:     Ja
Gegevens van de vaart
Schip:     Drie Gebroeders     Vertrek:     27-04-1791
Kamer:     Amsterdam
Aankomst Kaap:     25-08-1791
Vertrek Kaap: 24-09-1791
Inventarisnummer:     6812
Folio:     133     Aankomst Batavia:     14-12-1791
DAS- en reisnr.:     4695.2

Details of voyage 4695.2 from Texel to Batavia
Number     4695.2
Name of ship     DRIE GEBROEDERS
Master     Groot, Jan Roelofsz. de
Tonnage     828
Type of ship     fluit
Built     hired
Yard    
Chamber     Amsterdam
Date of departure     27-04-1791
Place of departure     Texel
Arrival at Cape     25-08-1791
Departure from Cape     24-09-1791
Date of arrival at destination     14-12-1791
Place of arrival     Batavia
Particulars     According to K.A. 4328 the departing crew consisted of 372 men.
Next homeward voyage     8338.2
On Board     I     II     III     IV     V     VI
Seafarers     338     4     45     31     92     186
Soldiers                 32         32
Craftsmen                 4         4

Gegevens van de terugvaart
Schip:     JONKVROUWE SIBILLA ANTHOINETTA     Vertrek:     12-01-1793
Kamer:     Amsterdam     Kaap:     07-04-1793
31-05-1793
DAS- en reisnr.:     8356.1
        Aankomst:     10-02-1794
Details of voyage 8356.1 from Ceylon to Texel
Number     8356.1
Name of ship     JONKVROUWE SIBILLA ANTHOINETTA
Master     Christiaansz., A.H.
Tonnage     1150
Type of ship    
Built     1789
Yard     Amsterdam
Chamber     Amsterdam
Date of departure     12-01-1793
Place of departure     Ceylon
Arrival at Cape     07-04-1793
Departure from Cape     31-05-1793
Date of arrival at destination     10-02-1794
Place of arrival     Texel
Chamber for which cargo is destined     Amsterdam (330,617)
Particulars     According to K.A. 4336 Nikolaas Klopper was master. During the voyage the JONKVROUWE SIBILLA ANTHOINETTA called at Cork in Ireland. See also the ROZENBURG (8355).
Previous outward voyage     4705.1
On Board     I     II     III
Total     150     7     28

Ook uitzonderlijk was de lange terugreis van de Kaap naar de Republiek: bijna tien maanden.
Nader genealogisch onderzoek zou kunnen uitwijzen wat er verder van Jan Jans is terechtgekomen en mogelijk verklaren waarom een eenvoudige lichtmatroos zo'n mooie, dure, zilveren tabaksdoos had.
aug 092012
 
Hij was de zoon van de dominee van Hantum (Westdongeradeel), Pibo Brugmans en Petronella Wiersma (huwelijk op 1 juni 1725).
Antonius Brugmans (1732-1789) promoveerde al op zijn zestiende en werd toen hij 23 was benoemd tot hoogleraar in de Wijsbegeerte aan de Universiteit van Franeker. Hij zorgde ervoor dat er in Franeker een Theatrum Physicum werd opgericht voor onderwijs in de natuurwetenschappen. Brugmans specialiseerde zich in het veld van magnetisme, waarover hij ook regelmatig publiceerde. Hij had een zeilsteen in bezit (te zien in Museum Martena), een natuurlijke magneet van het mineraal magnetiet die op schepen voor het magnetiseren van de kompasnaald werd gebruikt.
Later vertrok hij naar de Universiteit van Groningen, als opvolger van Petrus Camper.
In 1761 huwde hij Johanna Frederica Manger te Franeker. Ze kregen o.a. twee zoons, Sebald Justinus (1763), die een beroemd wetenschapper in Leiden werd (zijn borstbeeld in de Pieterskerk en Hortus Botanicus) en Pibo Antonius Brugmans.
Een broer van Antonius was Georgius Brugmans, die Med.Doctor was in Dokkum.
Boek over magnetisme van Antonius Brugmans, in Museum Martena.

Er is een brief van Brugmans aan Linnaeus bewaard gebleven uit 1773 die online (in het Latijn) te bekijken is.
aug 072012
 
Een prachtig bouwseltje als historisch cultureel erfgoed wordt gevormd door het donderkerkje. In Museum Martena te Franeker is momenteel de expositie Eisinga onder Professoren en daar heb ik even een kijkje genomen. Informatieve korte filmpjes aan de muur geven een toelichting op de instrumenten die staan opgesteld op de tweede verdieping.
Donderhuisjes en -kerkjes werden gebruikt om de werking van een bliksemafleider te demonstreren. Werkte deze goed, dan gebeurde er niets bij een electrische ontlading. Als de bliksemafleider onderbroken werd en er op die plek wat buskruit werd gelegd, dan zwiepten door de vonk de deuren open en vloog het dak er af. Het tentoongestelde exemplaar is van eind 18e eeuw en in bruikleen van het Universiteitsmuseum Groningen.
De autodidacten in de kring van Eise Eisinga, vaak boeren die in hun vrije tijd zich in de wetenschap verdiepten zoals Arjen Roelofs, Sieds Johannes Rienks en Jan Pieters van der Bildt experimenteerden met bliksemafleiders via o.a. vliegers. Levensgevaarlijk lijkt me. Ze slepen ook lenzen en bouwden sterrenkijkers. Zo kregen ze zelfs een opdracht van de sterrenwacht van de Leidse Universiteit maar dat groeide ze uiteindelijk boven de pet want de kijkers voldeden niet.
Er zijn ook donderkerkjes waarvan niet de deuren openvliegen maar het geheel gewoon instort.


aug 052012
 
De studie Fries aan de Rijksuniversiteit Groningen staat onder druk en er is zelfs sprake van dat het gestopt zou kunnen worden. Om dit te voorkomen is de website Red it Frysk online gegaan, waar men digitaal een petitie kan tekenen. Al meer dan 3500 mensen met hart voor het Fries hebben dat gedaan voor de tweede rijkstaal!
Afgelopen woensdag was ik bij de PC, de jaarlijkse kaatsklassieker in Franeker. Daar wordt vrijwel uitsluitend Fries gesproken, dus levend is de taal nog zeker. Sponsor Friesland Bank echter is weer een wat moeilijker verhaal want die moest recent gered worden door de Rabobank.
Wat denk ik nog een veel grotere positieve ontwikkeling zou zijn voor het Fries is de opname in de wereldwijde online vertaalservice van Google Translate. Op ons blog ziet u deze optie al in de linkerkolom en u hoeft maar in het dropdown menu aan te geven in welke taal u het wilt gezien en in een handomdraai wordt ons volledig blog in die taal omgezet. Het is niet vlekkeloos maar goed genoeg om te begrijpen.
En in Google Translate zitten wel exotischer talen dan het Fries. Zo zit het Baskisch er in en ook het Esperanto. Hoe de vertalingen precies tot stand komen wordt op een pagina met een filmpje op YouTube uitgelegd.
Het is zeker mogelijk om het Fries in Google Translate te krijgen maar daar moet natuurlijk wel wat voor gedaan worden. Een groep Friezen die via Crowdsourcing zijn kennis deelt zou al mooi zijn. Verder zou natuurlijk de Fryske Akademy of de Rijksuniversiteit Groningen een aanjagende rol kunnen spelen. Als dat gerealiseerd kan worden kun je in éen klap elke willekeurige website in het Frysk vertalen. Stel je eens voor wat een krachtige stimulans dat kan zijn! Want is het niet zo tegenwoordig dat als je als taal op Google niet goed zichtbaar bent je gedoemd bent te verdwijnen?
aug 032012
 
Onlangs kocht ik het nieuwe boek van Carolijn Visser: Argentijnse Avonden. Centraal in het boek staat de levensloop van consul Ida van Mastrigt en haar leven in de Hollandse kolonie van Tres Arroyos.
Don Diego Zijlstra en Prins Bernard in 1951
Deze plaats ontving vele Friese emigranten, waaronder een 10-jarige jongen uit Dokkumer Nieuwezijlen die uitgroeide tot de patroon van de kolonie. Deze Dirk Zijlstra werd in Argentinië Don Diego Zijlstra genoemd en ontving zelfs een koninklijke onderscheiding. In 1951 ontving hij Prins Bernard nadat deze eerst in Buenos Aires op bezoek was geweest bij de president en Evita Peron. Een aanrader dit boek!
Overigens was ik kortgeleden in Dokkumer Nieuwezijlen en at bij Herberg De Pater, direct aan de sluis en gebouwd in 1729. Zeer vriendelijke bediening en uitstekend eten, zowel binnen als buiten op het heerlijke terras. Zeker een bezoekje waard!
QR Code Business Card