mrt 312012
 
Na de vernieuwde Sneuper van vorige week vielen er deze week weer enkele bladen op de mat die interessant zijn voor de Friese genealogen en streekhistorici.
Als eerste Fryslân, het historisch tijdschrift van het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur. Deze keer een themanummer Bevallen en opstaan. Het kraambed, vreugde en verdriet. Dan denk ik natuurlijk meteen aan de Dokkumer vroedvrouw Catharina Schrader die van 1693-1745 haar praktijk in Noordoost-Friesland onder vaak barre omstandigheden runde.
Jeanine Otten schrijft over Een geschiedenis van bevallen en opstaan in Friesland, o.a. over het gebruik van een Hansje-in-de-kelder. Deze zilveren drinkschaal (de naam spreekt me natuurlijk ook aan) had in het midden een dekseltje dat openklapte als er brandewijn in geschonken werd. Er kwam dan een poppetje (Hansje) te voorschijn, die een aanstaande baby aankondigde. Tijdens het drinken werd er gezongen: “ Men drinkt, als 't komt te pas, kaneelwijn frisch en helder, geluk aan de echtgenoot met Hansje in den Kelder”.
Het artikel Holle bomen en poppeslokjes behandelt de volksverhalen over waar een kind vandaan kwam. Was het de ooievaar, kool of poppestien in Burgum?
Een hedendaagse Catharina Schrader is Sietske Krisifoe (aparte naam trouwens), die in Zambia en Harlingen vroedvrouw was.
Het artikel Borstvoeding, over tate en minnen wordt gesierd door een prachtig schilderij van Willem Bartel van der Kooi.
Het afsluitende artikel van het thema gaat over dokter Petrus de Vries Jzn uit Easterein die eind 19e eeuw de eerste couveuse in Friesland liet bouwen door de dorpstimmerman!

Eindelijk kon ik trouwens constateren dat de bijbehorende website eens was bijgewerkt toen het blad Fryslân verscheen. Bij vorige nummers duurde dat vaak weken. Nog steeds heeft die website echter weinig toegevoegde waarde en dat vind ik jammer.

In 11en30, het blad op A5-formaat van NGV Friesland een nijsgjirrich artikel De merklap uit 1776 van Maaike Frouwke Bos onder de genealogische loep. Deze blijkt in Holwerd gemaakt door Dieuke Simens (Hemminga), uit een doopsgezind geslacht stammend. Gelukkig konden de Memories van Successie bij Tresoar opheldering verschaffen. Op de letterlap staat letterlijk Duke Simens, maar ze werd ook wel vermeld als Dieuke Simons Hemminga. Ze was getrouwd met Jacob Jans van Postma en had een broer Igle Simens. De auteur Jan Gaasterland stamt overigens van dezelfde stamvader Geert Jochums af als ik. Nakomelingen van Dirk Geerts uit Ezumazijl namen namelijk de achternaam Gaasterland aan, en die van zijn broer Jochum Geerts de naam Zijlstra.

Als laatste wil ik het boekwerkje In Alle Staten noemen. Het toont de activiteiten in Fryslân in 2012 in het kader van het jaar van de historische buitenplaatsen. In Fryslân worden die States of Staten genoemd. Ons lid Bearn Bilker is voorzitter van de Stichting Staten en Stinzen en schreef het voorwoord. Op de website staan de vele culturele activiteiten vermeld die in de staten en stinzen gehouden worden in 2012. Een bezoekje aan Friesland waard!
 Posted by at 22:07
mrt 272012
 
Pieter Brueghel de Jonge – De volkstelling te Bethlehem
Steeds meer archieven en geïnteresseerden in genealogie en streekhistorie openen een Twitter-account. Niet alleen om zelf korte nieuwsberichtjes onder een schare volgers te verspreiden, maar ook om gelijkgestemden te volgen. Zo ontstaan vaak leuke en snelle dialogen tussen publieke instellingen en het publiek dat ze bedienen.
Tresoar in Leeuwarden heeft al wat langer een Twitter-account via https://twitter.com/#!/Tresoar en kondigde kortgeleden aan de duizendste volger te verwachten. Om daar enige ruchtbaarheid aan te geven werd een Twitter-digitaliseringsactie bedacht: Wat zou u graag gescand willen hebben?
Speciaal ter gelegenheid daarvan zou Tresoar onder degenen die hun wensenlijstje getwitterd hadden loten, welk archiefstuk als eerste gedigitaliseerd gaat worden. De trekking van deze loting vond plaats op maandag 26 maart, ’s middag om 16.00 uur.
Via ons eigen Twitter-account https://twitter.com/#!/sneuperdokkum stuurde ik een tweetal suggesties in: de Volkstelling van 1744 (een relatief onbekende bron met vele namen) en de Criminele Sententies van 1536-1700. De sententies van 1700 tot 1800 zijn immers al geïndexeerd en daardoor vrij goed ontsloten. De oudere aanvulling zou het helemaal een bron maken om van te smullen!
Uit de loting kwam naar voren dat we gewonnen hadden, en wel met de Volkstelling 1744. Voorwaar een mooi initiatief!
 Posted by at 22:07
mrt 262012
 
Via de website Old Maps Online kwam ik een kaart tegen, Germania Parte Occidentale, waarop het noorden van Friesland en de Wadden is afgebeeld.
De Friese plaatsen zijn voorzien van een kleine tekening van een molen.
Op de Wadden worden interessante oude namen genoemd, zoals het verdwenen eiland Busch (Bosch), en de zeegaten Scholbalg, Amelander Gat, Boomkens Gat en Stortemelks Gat.
Ook het nog niet aan Texel vastzittende Eyerlant wordt genoemd.
Bij Dokkum staat abusievelijk Dockun, met een n.
De maker van de kaart is Vicenzo Maria Coronelli, die leefde van 1650-1718.
 Posted by at 22:07
mrt 212012
 
Dinsdag 20 maart 2012 om 17.00 uur was het dan eindelijk zover: De officiële lancering van de geheel vernieuwde Sneuper, ons verenigingsblad. Uit handen van voorzitter Haije Talsma ontving burgemeester Marga Waanders van de gemeente Dongeradeel (waarvan Dokkum de hoofdplaats is) het eerste exemplaar. In de prachtige bovenzaal van het oude 'stadhuis' sprak de burgemeester lovende woorden over het levend houden van de bijzondere historische verhalen die over de regio te vertellen zijn.  
Hans Zijlstra gaf een toelichting op het hoofdverhaal in Sneuper 105, waarin het schilderij Maaltijd te Dokkum (1697) nader ontrafeld wordt.
Na het afscheid afgelopen jaar van onze eindredacteur Reinder Tolsma trad Warner Banga toe als nieuw lid van de redactie. Overigens zal redactielid Otto Vos komende jaarvergadering aftreden en is Atze Glas nieuw toegetreden, naast de al enige jaren actieve Piet de Haan. Als rots in de branding hebben we dan natuurlijk nog mede-oprichter van de vereniging Eimert Smits!
De discussie over een eenmalige uitgave in kleur van het normaliter in zwart-wit gedrukte blad op A5-formaat leidde al gauw tot de wens voor een geheel nieuwe lay-out. En aangezien Warner vaardig is met een digitaal opmaakprogramma kwamen de eerste voorstellen met een opmaak in kleur al snel op tafel. Toen bleek dat ook kostentechnisch binnen ons budget gedrukt kon worden (bij de immer flexibele drukkerij Andeko) is besloten groen licht te geven voor een totale restyling.
Het A5-formaat is A4 geworden en er is een aantal duidelijke rubrieken opgezet.
Inhoudelijk is de focus echter hetzelfde gebleven: een goede mix tussen streekhistorie en genealogie van interessante onderwerpen en families uit de regio Noordoost-Friesland.
Onze bijna 500 leden ontvangen de Sneuper in de loop van deze week (vandaag zijn ze op de post gegaan). Als u lid wilt worden kan dat nog steeds makkelijk via onze website. Voor slechts 15 euro per jaar ontvangt u, naast diverse andere voordelen, vier keer de Sneuper! Een aantal exemplaren is ook in de losse verkoop verkrijgbaar bij o.a. boekhandel Readshop in Dokkum.

Voor een uitgebreider verslag met foto's van de overhandiging van de nieuwe Sneuper zie de reportage op Waldnet.

De inhoudsopgave van Sneuper 105, maart 2012, is als volgt:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Mysterie van de Maaltijd te Dokkum ontrafeld, H. Zijlstra
- Friese merklap uit Wierum, H. Bouta
- Eerste melding van gasvondst bij Engwierum (1729), T.P. Inia
GENEALOGIE & FAMILIEONDERZOEK
- Twee oude portretten ( Gasau & Rosier ), D. Bonnema
- Sjoerd Folkerts Rypperda ( deel 1 ), T. de Zeeuw
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare..., A. Hansma
- BONIFATIUSBEELDEN: Engelse musicalheld, L. de Hoop
HERALDIEK :
- Wat is heraldiek? R.J. Broersma
- Reacties op cryptische omschrijvingen, P. de Haan
INGEBOEKT: Bosatlas van de geschiedenis van NL, W. Banga
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
- Website- en blognieuws, H. Zijlstra
- Onderzoek handkarren op het platteland, E. Fleurke
- Wat staat er te geschieden ( agenda )
 Posted by at 22:07
mrt 182012
 
Noordhorn vanaf de schamel: verhalen van schoenmaker Hes, meer dan 3 generaties terug

Dit is de titel van het op 11 april 2012 te verschijnen boek geschreven door ons lid Piet Helmus uit Noordhorn met medewerking van Martijn Hes.

Het boek is gebaseerd op brieven van oud-schoenmaker Hes uit Noordhorn, welke een periode omvat van meer dan 100 jaar. Deze brieven zijn in handen gekomen van Martijn Hes na het overlijden van zijn moeder. Het betreft een briefwisseling tussen zijn grootvader in Indonesië en diens zoon Jacob Hes. In deze brieven worden personen en gebeurtenissen omschreven in het dorp, die zich afspeelden van 1830 tot 1925. In de bijna 40 brieven wordt een inkijkje gegeven in het wel en wee in het dorp. Piet Helmus heeft deze brieven vervolgens van interessante achtergrondinformatie voorzien, waardoor de brieven voor de lezer nog meer gaan leven.

Op 11 april a.s. wordt het boek feestelijk gepresenteerd in de Dörpsstee in Noordhorn. Binnenkort wordt gestart met de voorintekening van deze nieuwste uitgave van de Historische Kring Zuidhorn!

Inleiding
Aan de Langestraat in Noordhorn, bij het begin van het Gouden Hoekje, was tot ongeveer 1955 schoenmaker Hes gevestigd. Martijn Hes had een eenmanszaak, zoals vele ondernemers in dit Groningse dorp. Een kleinzoon (en naamgenoot) van hem, Martijn Hes uit Baambrugge, is na het overlijden van zijn moeder in het bezit gekomen van verschillende brieven die zijn grootvader in de periode 1950-1952 aan zijn zoon Jakob stuurde. Jakob Hes, geboren in Noordhorn, woonde toen in Indonesië, in Pasuruan op Oost-Java, waar hij directeur was van het ‘Proefstation voor de Java-Suikerindustrie’.

In deze brieven – Hes noemt ze zelf vaak opstellen – worden personen en gebeurtenissen in het dorp Noordhorn beschreven uit de periode 1830 tot 1925. In een kleine veertig verhalen is het wel en wee van de inwoners van Noordhorn aan het papier toevertrouwd. De brieven geven zo een opmerkelijke inkijk in de toenmalige samenleving van dit dorp. Voor de huidige inwoners van Noord- en Zuidhorn een zeldzame gelegenheid om kennis te maken met de geschiedenis van hun woonomgeving. Maar de welhaast levende beelden van zo’n samenleving in de moeilijke periode van de overgang van negentiende naar twintigste eeuw zijn interessant voor iedereen met belangstelling voor de achtergrond van de sociale ontwikkeling van het platteland. De heer Hes heeft de brieven ter beschikking gesteld aan de Historische Kring Zuidhorn
met de vraag of zij er iets mee kunnen, waarbij hijzelf graag enige regie wilde houden over het publiceren. Hij heeft er mee ingestemd dorpsbewoners in te schakelen die meer binding met het dorp hebben dan hijzelf, die er zijn geboren of er lang hebben gewoond.
De verhalen, zoals die in de brieven worden verteld, zijn ingekaderd en aangevuld met relevante achtergrondinformatie. Daardoor kan men de verhalen beter ‘plaatsen’ in tijd en omgeving. Veel voorvallen in dit dorp staan immers niet op zichzelf maar worden beïnvloed door landelijke gebeurtenissen en trends. Het resultaat is een beknopt stukje geschiedenis van ons dorp en (een groot deel van) zijn inwoners, in een tijdsbestek van meer dan een eeuw.
De Historische Kring is de familie Hes dankbaar dat zij de brieven ter beschikking stelden. Dorpsbewoner Piet Helmus schreef de begeleidende teksten. Hij beoogde met zijn bijdrage om belangstellenden te laten meegenieten van deze op een zeer authentieke wijze vastgelegde beschrijvingen van de toenmalige dorpse samenleving. Om de verhalen nog beeldender te maken is een aantal toepasselijke illustraties uit die tijd opgenomen. De aanvullingen van Martijn Hes jr. zijn duidelijk te herkennen, hij verzorgde de algemene achtergrondinformatie waaronder emigratiegegevens en bijzonderheden over zijn voorouders.

De brieven zijn allemaal letterlijk overgenomen, zoals de schoenmaker ze heeft geschreven. De briefteksten zijn steeds cursief weergegeven. Gerekend naar de inhoud zijn de brieven in twee soorten te onderscheiden. In een aantal worden gebeurtenissen verhaald uit de tijd dat schoenmaker Hes nog niet was geboren. Deze verhalen zijn dus van horen zeggen en dan kan er natuurlijk wel eens iets op een andere manier worden weergegeven dan het daadwerkelijk gebeurd is. Mogelijk zijn de personen die er een rol in spelen verwisseld of kan het gebeuren dat de schrijver er qua datering wel eens een paar jaar naast zit. Maar het zijn uitzonderingen.

Hes aarzelt af en toe ook zelf of het wel precies zo is gebeurd als hij het zich herinnert. Het is immers al zo lang geleden. Dat vonden de samenstellers echter geen reden om deze brieven over te slaan. Veel verhalen spelen zich echter af tijdens zijn eigen leven. Soms heeft hij er zelf een rol in, nogal eens als kwajongen tussen de kwajongens. De in deze brieven genoemde personen en jaartallen zouden wel moeten kloppen, ook omdat ze te verifiëren zijn met andere bronnen. Helmus is zelf één van die bronnen, iets wat in voorkomende gevallen ook wordt vermeld. Daarnaast heeft hij veel gebruikgemaakt van gegevens uit de Groninger Archieven en uiteraard raadpleegde hij de bronnen die via het internet toegankelijk zijn, ondermeer met behulp van het programma Genlias.

Al met al kan gesteld worden dat het totaal van deze brieven een goed beeld geeft van het leven in Noordhorn van een eeuw geleden.
 Posted by at 22:07
mrt 172012
 
Van onze verslaggever ter plaatse, Henk Aartsma
Sprekers Kleijne en Rijff
Kaartjes Dokkumer Lokaaltje
De Stichting Vrienden van de kerk Hiaure had voor donderdagavond een lezing over het Dokkumer Lokaaltje georganiseerd. Tijdens zijn lezing in de kerk vertelde inleider Oege Kleijne vele wetenswaardigheden over de geschiedenis van de Noord-Friese Lokaalspoorwegen. Na de pauze presenteerde Chris Rijff het initiatiefplan m.b.t. de mogelijkheden om delen van het Dokkumer Lokaaltje te herstellen t.b.v. van het toerisme en de lokale economie.
 Posted by at 22:07
mrt 162012
 
Hij liep mee in de lijkstatie van Ernst Casimir in januari 1633 te Leeuwarden, in het groepje vertegenwoordigers van de Admiraliteit van Friesland te Dokkum. Op zijn mantel het insigne van de Admiraliteit: twee gekruiste ankers met een generaliteitswapen in het midden. Hiermee was hij voor iedereen herkenbaar.
Wie nu was deze kamerbode?
In de beschrijving van de deelnemers in de rouwstoet wordt hij genoemd. Het betreft Feike Klases, ook wel de familienaam Van de Lei dragende.
Dokkum, huwelijken 1625
Vermelding: Ondertrouw op 24 augustus 1625
Man       : Feicke Claesses afkomstig van Dokkum
Vrouw     : Antie Tymendr afkomstig van Leeuwarden
Opmerking : hij is kamerbode van de Admiraliteit.
Bron: Collectie Doop-, Trouw-, Begraaf- en Lidmatenboeken(DTBL)
Ondertrouwregister Gerecht Dokkum 1605-1628
Inventarisnr.: DTB 171

Leeuwarden, huwelijken 1626
Vermelding: Ondertrouw op 26 augustus 1626
Man       : Feicke Claas afkomstig van Dokkum
Vrouw     : Antie Thimons afkomstig van Leeuwarden
Opmerking : hij is kamerbode

Betalingsordinanties op de Ontvanger Generaal 1624
Citaat: De camerbooden vande admiraliteijt tot Doccum vande leverantie van thien taffelboeckiens in silver beslagen en aende heeren gelevert die somma van 38 £ 10 st
Bron: Archief van de Staten van Friesland
Toegang 5, Invnr.  2666, Folio   65v

Toen de Admiraliteit in 1645 naar Harlingen verhuisde, verhuisde Feike mee.

Voor meer informatie kunt u het leuke boekje van Ihno Dragt over De admiraliteit in Dokkum, 1597-1645, aanschaffen.
 Posted by at 22:07
mrt 122012
 
Hilda Bouta, actief lid van onze vereniging, wees mij op een vermelding in de Leeuwarder archieven van een Dokkumer heelmeester. Met een zilveren naald had hij een blinde vrouw geholpen die beweerde nu weer geheel te kunnen zien! 
Leeuwarden. 17 oktober 1628 "SACHARIUS Dreinerius BOLTHA, vrij operateur, steen en breucksnijder.oud ……op sijn verzoek verklaart Trijn Jansdr. Te Grotegast (Gr.)dat zij enige jaren blind is geweest, dat haar ogen door bovenstaand persoon met een sulveren naalde zijn gecureerd sedert dien weer kan zien gelijk voorheen".
Bron: Historisch Centrum Leeuwarden. Stadsarchief, certificaatboeken L 849-309a.
NB. Drie jaar later wordt hij opgenomen in Burgerboek Leeuwarden, met vermelding: geboren in Dokkum:
1631.     Zacharias,     Sacharias Drimmelry Bolta,     Dokkum. Leeuwarden.
In Burgerboeken Leeuwarden: 1631  SACHARIAS DRIMMELRIJ BOLTA, geboorteplaats Dokkum, pag 301, 303     http://www.gemeentearchief.nl/burgerboeken
 
Het lijkt in ieder geval op een vroege vorm van een staaroperatie.
 Posted by at 22:07
mrt 092012
 
Sinds donderdag 8 maart 2012 zijn er weer bijna 35.000 doorvaarten toegevoegd aan de Sonttoldatabase. Het betreft de jaren 1726-1737, waardoor het totaal aantal jaren de periode 1726-1799 bestrijkt.
Het mooie is dat nu een standaardisatie van plaatsnamen en dus ook namen van thuishavens het zoeken makkelijker maakt. De 12 spellingsvarianten van Dokkum ("Bockum", "Dackum", "Docken", "Dockkum", "Dockom", "Dockum", "Docum", "Dohmsten", "Dokkum", "Dokum", "Døckum", "Duckum") zijn daarmee onder 1 noemer gebracht: Dokkum.
Ook zijn er op de website eenvoudige statistieken ingebouwd die een mooi overzicht geven over de gehele periode 1726-1799 vanuit diverse invalshoeken.

Wat zien we zoal voor passages van de Sont door schippers met als officiële thuishaven Dokkum?
In de periode 1726-1799 waren er 3386 doorvaarten van schippers met thuishaven Dokkum.
Topjaar was 1767 met 178 doorvaarten. De piek lag tussen 1763 en 1770 hoewel er van 1765 geen registraties zijn.
Hoewel de statistiek met vertrekhavens maar 2480 doorvaarten van Dokkumer schippers telt kan hier wel een ranglijst uit gehaald worden: Gdansk 466 keer, Kaliningrad 416 keer, Riga 199 keer, Dokkum 145 keer, Klaipeda 128 keer, Liepaja 119 keer, Amsterdam 115 keer en Szczecin 113 keer.
Een vergelijkbare ranglijst geven de aankomsthavens, hoewel daarbij de algemenere term Baltic Sea gebruikt wordt.
De lijst met soorten vracht is weer wat langer (7985 vrachten in totaal). Hierin is Ballast verreweg de grootste soort vracht (888+234+17=1139 vrachten), gevolgd door Hennep, Tarwe, Staven/Duigen en Rogge. Tot de exotischere vrachten van Dokkumer schippers behoren o.a. Arsenicum, Barnsteen, Boegsprieten, Kamelenhaar, Gom, Joppenbier, Hongaarse wijn en Was.

Bedenkt u overigens dat in tijden van oorlog Friese schippers vaak van thuishaven en vlag wisselden, met name naar Duitse havensteden, om daardoor te voorkomen dat ze door Engelse of Franse kapers overmeesterd zouden worden. Dat maakt de registratie voor Friese en dus ook Dokkumer schippers in de oorlogsjaren zeer geflatteerd. Tijdens de Vierde Engelse Zeeoorlog van 1780-1784 viel een groot deel van de (geregistreerde) Sontvaart weg, evenals vanaf 1795 toen de Fransen ons land bezetten en de Engelsen grote hoeveelheden schepen van de Republiek kaapten.
 Posted by at 22:07
mrt 082012
 
Ons lid Tymen Wierstra is jaren geleden al begonnen Kollumer geschiedenis en de belangrijke personen daarin via zijn website te ontsluiten. Een van deze personen is Eyso de Wendt, een Kollumer koopman die via de VOC fortuin maakte en uit een oorspronkelijk Deense familie stamde. Zijn dochter huwde met Iman Falck, de gouverneur-generaal van Ceylon. Over hem is nu een biografie verschenen.
De publicatie van Uitgeverij Verloren is getiteld 'Zonder eigen gewinne en glorie', Mr. Iman Wilhelm Falck (1736-1785), gouverneur en directeur van Ceylon en Onderhorigheden.
De flaptekst vermeldt: Iman Wilhelm Falck (1736-1785) verhuisde als jongeling van Ceylon, het huidige Sri Lanka, naar Utrecht, waar hij rechten studeerde. Hij koos niet voor een bestuurlijke loopbaan in de Republiek, maar voor een ongewisse carrière in Azië. In 1765 werd hij benoemd tot gouverneur van de VOC-vestiging Ceylon, waar hij een einde maakte aan de oorlog met het binnenlandse koninkrijk Kandy. Gedurende twintig jaar toonde hij een eigenzinnige visie op de te volgen politiek ten opzichte van de opdringende Britse macht in India. Zijn matige gezondheid en grote teleurstelling over het weinig krachtige Nederlandse optreden tijdens de Vierde Engelse Oorlog deden hem afzien van een verdere carrière in Batavia. Deze biografie van Falck, gebaseerd op vele herontdekte archieven, geeft een interessant beeld van zijn leven als diplomaat, zijn familieachtergronden, netwerken en intriges en van de handel en de binnen- en buitenlandse politiek in de achttiende eeuw.

In 2014 komt de dissertatie als pdf online. Nu is de inhoudsopgave en het voorwoord alleen nog maar vrijgegeven.
 Posted by at 22:07
  1. Cornelis Pieter Sorgdrager en zijn Amelander dagboeken
  2. Broncommentaren nu digitaal beschikbaar
QR Code Business Card

Switch to our mobile site