feb 272009
 

Verre Verwanten Radio meldt in een persbericht dat a.s. zaterdag, 28 februari 2009 van 14.00 – 14.45 uur Teleac op Radio 5 zal gaan over het Eise Eisinga Planetarium in Franeker.

Om zijn medemens te laten zien dat de loop van de planeten om de zon iets volkomen natuurlijks is, begint de Fries Eise Eisinga (op de afbeelding prachtig geportretteerd door Willem Bartel van der Kooi uit Augustinusga) in 1774 met de bouw van zijn planetarium. Een uniek staaltje historisch vernuft, want het bewegende model van het zonnestelsel werkt vandaag de dag nog steeds.
Eise Jeltes Eisinga (1744-1828), zoon van Jelte Eises (geboren Oosterlittens 25 januari 1715), reageerde met de bouw van het Planetarium op een boekje van dominee en boer Eelco Alta uit Bozum, waarin hij beweerde dat de wereld zou kunnen vergaan door een Conjunctie van de Planeten Jupiter, Mars, Venus, Mercurius en de Maan (zie de tekst op wumkes.nl). Alta baseerde zich weer deels op berekeningen van timmerman, instrumentmaker en autodidactisch wiskundige Wytze Foppes Dongjuma (1707-1778).

Verre Verwanten Radio van Teleac is zaterdag 28 februari te gast in het oudste werkende planetarium ter wereld: het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium in Franeker.
Presentator Ben Kolster praat met Adrie Warmenhoven, directeur/conservator van het museum, en met sterrenkundige drs. Theo Jurriens, die verbonden is aan de Rijksuniversiteit Groningen. Een gesprek over hoe een 18e-eeuwse Friese wolkammer op het idee kwam eigenhandig een planetarium in zijn woonkamer te bouwen.
Verslaggeefster Klaartje Bax bezoekt het grachtenhuis van Eise Eisinga en bekijkt daar de eeuwenoude radarwerken van het schaalmodel.
Samenstelling en presentatie: Ben Kolster
Ook te beluisteren als audiostream via: www.verreverwanten.nl/radio

In het Planetarium is een vitrine met andere Friese sterrenkundigen uit de tijd van Eisinga, ook allemaal autodidacten, waaronder de Marrumer Sieds Johannes Rienks, waarover we eerder berichtten.

Verre Verwanten Radio was in 2008, nadat we de redactie getipt hadden, te gast bij Museum Admiraliteitshuis, waarbij aandacht werd besteed aan het bizarre verhaal van Elisabeth de Flines, die begin 18e eeuw in het pand woonde met haar familie. Deze uitzending kunt u ook nog steeds online beluisteren (klik op het luidsprekertje rechts van de titel).

 Posted by at 11:43
feb 252009
 

Onderdeel van de collectie van het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek is een wandbord uit 1861. In de rand staat de tekst ‘Weeltje Cornelis Post, Eelkje Frederiks Ausma – Kornelis W. Post 1861′. Op de afbeelding zien we een typisch schip uit de vloot van Paesens-Moddergat, met twee masten. De kleine mast wordt bezaansmast genoemd. Vreemd genoeg worden er diverse namen door elkaar gebruikt voor dit type schip: aak, schokker, blazer of zelfs snik. Recent werd in Moddergat bij het voormalige garnalenfabriekje een Wierumer Aak gebouwd, ook een schip met een bezaansmast.

Wealtje Kornelis Post is geboren 5 febr. 1808 te Moddergat, overleden 24 maart 1873. Hij trouwde op 24 maart 1835 met Eelke Frederiks Zoutsma, verrassend genoeg niet Ausma, (geboren rond 1810, overleden 13 juni 1893. Zij kregen twee zonen: Kornelis (geboren 8 april 1836) en Frederik (geboren 27 juli 1849). Kornelis trouwde (9 november 1867) met Trijntje Visser. Frederik trouwde (24 juli 1875) met Dirkje Wietses de Vries. Wealtje Kornelis Post was een zoon van Kornelis Aants Post (Moddergat, 5 aug. 1772 – Moddergat 14 april 1835) en Elisabeth Nuttes de Jong (geboren rond 1775, overleden 13 oktober 1824).

Het bord is in 1861 gegeven. In dat jaar werd Kornelis Wealtjes Post 25 jaar en in het jaar ervoor waren zijn ouders Wealtje Kornelis Post en Eelkje F. Zoutsma 25 jaar getrouwd. Zij woonden op de Oere in een huis tegen de zeedijk aan geleden (Nes B-374). Tegenwoordig is daar de trap naar het monument van de ramp van Moddergat van 1883, waarbij hun beide zoons Frederik en Kornelis zijn omgekomen.
In Museum Fiskershuske in Moddergat vindt u nog veel informatie over deze ramp.
Het op het bord afgebeelde schip verging in 1880.

In de online database van het Scheepvaartmuseum zijn nog veel meer interessante voorwerpen te vinden. Sneup er maar eens doorheen!
En wilt u alle maritieme databases van Nederland in één keer doorzoeken, ga dan naar de online database van Maritiem Digitaal.

 Posted by at 11:43
feb 232009
 

Af en toe kijk ik eens op websites die ik al lang ken maar al een tijd niet meer heb bezocht. Vaak hebben ze geen Nieuws-items en zijn het online databases die in de loop der tijd steeds verder worden aangevuld. Zo keek ik afgelopen weekend weer eens in de database met opvarenden van de VOC. Op basis van de scheepssoldijboeken worden over de periode van 1700 tot 1794 (de achttiende eeuw) de gegevens uit de salarisadministratie vastgelegd. De personalia en salarisgegevens van alle betaalde opvarenden van de VOC-schepen werden genoteerd. En dat van alle zes kamers van de VOC: Amsterdam, Rotterdam, Delft, Hoorn, Enkhuizen en Zeeland. Het betreft in totaal ongeveer 655.000 personen! De periode start met de datum waarop het schip de rede verlaat. De rekening sluit met de uitbetaling bij het einde van het dienstverband van wat de opvarende of zijn rechthebbenden nog tegoed hebben van de VOC.
De laatste keer dat ik bij de zoekfunctie in het veld Herkomstplaats Do**um invulde (waarmee je de varianten Dokkum, Dockum, Doccum, Dokum en Docum opvraagt) kreeg ik zo’n 250 resultaten. Nu zijn dit echter al over de 500, omdat de database van de grootste kamer, Amsterdam, nog steeds wordt bijgewerkt!
Ook op het zoeken naar varianten op Kollum (Collum, Collem, Kollem) vind je veel aangemonsterde Friezen. Zo vond ik eindelijk de bekende en rijk geworden Jan Braak die in de database staat als Jan Braaks uit Collum, die in 1764 met de Vrouwe Petronella Maria voor de kamer Amsterdam als wagenmaker vertrok en in 1771 als Vrijburger terugkwam! Overigens staat de eveneens rijk geworden Kollumer koopman Eijso de Wendt in de database als Fijso Wind…
Eijso’s dochter Theodora trouwde met Iman Falck, de latere gouverneur van Ceylon.

Voor Noordoost Friesland vond ik verder nog diverse schepelingen uit Anjum en Wierum. Zoek dus in de database ook op spellingsvarianten!

 Posted by at 11:43
feb 212009
 

Op de website van de Fryske Akademy las ik dat recent de oprichtingsbijeenkomst is gehouden van de Werkgroep Maritieme Historie. Zaterdag 7 februari 2009 werd in It Aljemint het symposium ‘Verlopen getij? De Friese koopvaardij in de 19e eeuw’, gehouden met diverse sprekers. Na een inleiding van secretaris en dagvoorzitter Wegener Sleeswijk en Akademy-directeur Salverda sprak Yme Kuiper over zeegezichten en doopsgezinde verzamelaars in Harlingen in het laatste kwart van de 18e eeuw.
Gerben Groenhof sprak over de Friese kofschiprederij in Woudsend. Vervolgens ging na de pauze Joost Schokkenbroek in op de Nederlandse walvisvaart in de 19e eeuw (ook nog op 18 maart 2009 in het Fries Scheepvaartmuseum). En als laatste besprak Wicher Kerkmeijer de Groninger kustvaart in de 19e eeuw.
Voorzitter van de werkgroep is Jan de Vries, die zelf onderzoek doet naar de Friese zeeheld Jacob Binckes of Benckes, die voor de Admiraliteit Amsterdam werkte en een belangrijke rol speelde bij de Tocht naar Chatham in 1667 met Admiraal De Ruyter en de herovering van New York in 1673. Zie ook het interview met De Vries op GPTV Friesland.
De werkgroep lijkt nu nog een sterke focus op Zuidwest Friesland te hebben, dus het zou goed zijn om met wat Noordoostelijke inbreng meer balans aan te brengen ;-). Al was het alleen maar omdat de Friese Admiraliteit de eerste helft van de 17e eeuw in Dokkum was gevestigd.

Meer informatie en opgeven als aspirant lid kan bij het secretariaat van de Fryske Akademy, mevrouw Liesje Haanstra, 058-2347101 of via haar email.

Zelf ben ik al een tijdje lid van de Linschoten Vereeniging, een maritiem-historische vereniging die zich richt op het jaarlijks publiceren van oude reisverslagen. Via de website van het Geheugen van Nederland zijn nu maar liefst 59 van de vroegste werken (vaak uitverkocht) gedigitaliseerd (helaas niet OCR) en online door te bladeren. Bekijk het overzicht met de titels om te bepalen of u het oudste nummer wilt lezen van De reis van Jan Cornelisz. May naar de IJszee en de Amerikaanse kust, 1611-1612 of De Reis van mr. Jacob Roggeveen (de ontdekker van Paaseiland) ter ontdekking van het Zuidland, 1721 – 1722 of Dirck Gerritsz. Pomp, alias Dirck Gerritsz. China (1544-1604). De eerste Nederlander die China en Japan bezocht. Zijn reis naar en verblijf in Zuid-Amerika. Of wellicht de reis van onze illustere streekgenoot Abel Tasman: De Reizen van Abel Janszoon Tasman en Franchoys Jacobszoon Visscher, ter nadere ontdekking van het Zuidland (Australie) in 1642 – 1644. Allemaal via de website van de Linschoten Vereeniging.

 Posted by at 11:43
feb 192009
 

Het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur organiseert op zaterdag 16 mei 2009 een reis langs de grafcultuur van de Friese Wouden. Volgens het bericht op de website zal op deze reis de mooiste grafengel van Friesland bezocht worden, maar ook het graf van Frieslands meest bekende communist, van een strijder van de slag bij Waterloo en van de vrouw die waarschijnlijk het langst weduwe is geweest.
De meeste plekken die bezocht worden zijn buiten: kerkhoven en begraafplaatsen, maar er worden ook rouwborden op verrassende binnenlocaties bekeken.
Voor een lunch in Beetsterzwaag of omgeving zal zorg worden gedragen. De reis vangt op 16 mei 2009 aan om 8:40 uur in Heerenveen en zal omstreeks 18:00 uur worden afgerond bij NS station Heerenveen. De kosten zullen rond de 50 euro per persoon zijn.

Meer details over de reis op de Nieuwspagina van het Fries Genootschap.

Geïnteresseerden kunnen mailen naar de heer Hotso Spanninga. U kunt ook een briefje met uw gegevens sturen naar H. Spanninga, Grote Kerkstraat 212, 8911 EG Leeuwarden, onder vermelding van het aantal deelnemers. Vergeet niet duidelijk uw complete correspondentieadres, inclusief telefoonnummer te vermelden. Voor nadere informatie kunt u ‘s avonds bellen met Spanninga: 058-2152601.

En laat nu net in het nieuws zijn dat op het kerkhof van Aalsum een grafsteen spontaan in beweging is gekomen!

Overigens zijn vele graven in Friesland al gefotografeerd en geïndexeerd via het project Graftombe.nl. U kunt bij hen gratis digitale foto’s opvragen!

 Posted by at 11:43
feb 162009
 

Hij kan niet vaak genoeg geroemd worden: R.S. Roarda. Deze genealoog in het tijdperk van voor de computer vind ik een absolute held. Vele publicaties en indexen zijn van zijn hand, nauwkeurig op alfabet gezet en doorgaans in het Frysk!
Niet alleen heeft hij in 1954 een uitgebreide index gemaakt van Dokkumers in de diverse oude publicaties (Nammen fan Dokkumers ut earder tiid), ook heeft hij een Friestalig boekwerkje gepubliceerd met de titel ACHTTSJINDE IEUSKE KRIMINALITEIT YN DE WALDEN.
Het staat vol met korte uittrekseltjes van (vaak kleine) criminele activiteiten in het ruime gebied van de Friese Wouden, met daarin de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Hearrenfean, Kollumerlân, Opsterlân, Smellingerlân, Stellingwerfen, Tietsjerksteradiel en Utingeradiel. Deze zijn gebaseerd op de Bijlagen van de Criminele Sententies van het Hof van Friesland over de periode 1700-1811.

Het boekje is niet heel erg bekend, maar ik heb gemerkt dat velen er familieleden in terug konden vinden. Sneuper Tom Zijlstra heeft het oude boekwerkje (OCR) gescand zodat we het nu digitaal beschikbaar kunnen stellen. Uiteraard horen we graag of er nog leuke zaken door sneupers in gevonden worden. Ook als u er geen familie in aantreft is het een hele aardige publicatie om met verwondering doorheen te lezen!
De geheel Friestalige tekst is opgenomen in de rubriek Indexen van de website van de Historische Vereniging Noordoost Friesland/ De Sneuper en kan nu dus online bekeken worden.

 Posted by at 11:43
feb 132009
 

Het bestuur van de Historische Vereniging Noordoost Friesland heeft de definitieve datum en inhoud van de voorjaarsledendag vastgesteld.

De ledenvergadering wordt gehouden op zaterdag 18 april aanstaande in de Mienskip te Veenwouden. Het programma zal er als volgt uitzien:

10.00 tot 10.30 uur: Inloop met koffie en cake.
10.30 uur: Opening en mededelingen door de voorzitter.
10.45 uur: De diverse jaarverslagen door de secretaris, penningmeester en de redactie.
11.15 uur: Vragenrondje.
11.30 uur: Uitwisseling van genealogische en historische gegevens.
12.00 uur: Lunch.
13.15 uur: Verzamelen om in twee groepen uiteen te gaan naar de Nederlandse Hervormde kerk en de Schierstins.
15.30 uur: Afsluiting in de Mienskip.

Bijdrage in de kosten door de leden €7,50 p.p. (Inclusief lunch en entreegelden).

De najaarsbijeenkomst zal gehouden worden in Birdaard. Dit programma moet nog worden samengesteld.

Word nu ook lid voor slechts 15 euro per jaar en ontvang 4 reguliere Sneupers (elk 64 blz. of meer), een extra Sneuper, een dubbel-CD met Sneuper 1 t/m 75 en toegang tot onze lezingen. Bovendien kunt u uw meer dan 400 medeleden genealogische vragen stellen. Aanmelden gaat eenvoudig via het lidmaatschapsformulier.

 Posted by at 11:43
feb 112009
 

Nadat Henry Hudson voor de Republiek in 1609, op zoek naar een Noordwestelijke doorgang naar Indië, per ongeluk Manhattan ontdekte, kwamen al snel kolonisten in zijn kielzog naar de Nieuwe Wereld. Het gebied werd een centrum voor de handel in beverpelzen. Al diverse malen heb ik de bekende Friese machtshebbers in het jonge Nieuw Amsterdam, Bastiaen Jansz Krol uit Harlingen (een ziekentrooster, baas van Fort Oranje en later commandeur van Nieuw Amsterdam) en Pieter Stuyvesant uit Peperga genoemd. Fort Oranje lag ten noorden van Nieuw Amsterdam, bij Beverwijck, het huidige Albany. Maar er waren natuurlijk veel meer Friezen die hun geluk beproefden in het gebied dat oorspronkelijk van de Mohawk Indianen was.
Jan Ydes, die in 1630 een boerderij op Manhattan bezat was ongetwijfeld een Fries.
De website van Olive Tree geeft een uitgebreid aantal indexen/transcripties van genealogische bronnen.
Zo kwam in 1660 met het schip Bontekoe de Dokkumer soldaat Brant Hemmes (Barend Hemmes) met opvallend veel Drenthen en soldaten naar Nieuw Amsterdam. Veel van hen traden direct in dienst op het fort Amsterdam bij Pieter Stuyvesant, en in het geval van de Drenthen vaak als hulp op de boerderij van de ook meereizende 26-jarige boer Roelof Swartwout. Deze werd voorgedragen aan de kamer Amsterdam van de WIC om schout in een plaats bij Esopus Creek te worden.
Brant Hemmes was ongetwijfeld een zoon uit het volgende huwelijk:
Dokkum, huwelijken 1635. Vermelding: Ondertrouw op 13 juni 1635. Man: Hemme Hansses, afkomstig van Haselünne (Duitsland). Vrouw: Trijntie Brandts afkomstig van Dokkum. Opmerking : hij is soldaat.

In Nieuw Nederland/ Nieuw Amsterdam trouwden ook diverse Friezen:
- 1641, 18 Aug. Jan Harmenszen, j.m. Van Lemmer, in Vrieslt. en Annetje Pieters, j.d. Van housen in Duytslant.

- 17 Mart.1647, Elken Janszen, j. m. Van Doccum in Vrieslt, en Jannetje Riet, j. d. Uyt America. (Eelke Jans).
- 1654, 16 April. Gerlach Michielszen, Van Collumer Zyll, en Lysbeth Thyssens, Wede. Van Maryn Ariaeszen.
- 1660, 18 dec. Jan Gerritszen, Van Worcum, in Vrieslant, en Grietje Theunis, Van Amsterd. in N. Nederlt.
- 28 okt 1662 Fredrick Philipszen, Van Bolswaert, en Margariet Hardenbroeck, Wede. Van Pieter Rudolphs.
- 1712 February 1; Frans Pietersse, j.m. Van dokkum in Frieslant, met Rachel Ekkesse, j.d. V. Bouwery, beide woonende aldaar;

En niet te vergeten de voorvader van de acteurs Peter en Jane Fonda en oer-sneuper, wijlen Douwe van der Meer, de Fries Jilles of Jelis Douwes Fonda. Douwe van der Meer publiceerde hierover in Genealogysk Jierboek 1986: De Fryske Ofstamming Fan Myn Fiere Efternicht Jane Fonda, waarin de oudste generatie uit Kollum lijkt te komen.
Eerlijk gezegd lijkt het me dat de emigrant eigenlijk Jelle heette. De familie gebruikt ook steeds een ‘foute’ vernoeming van Douwe, namelijk Douw. Wie kan trouwens goed lezen wat er in de huwelijksaankondiging (die blijkbaar in Diemen was en ook gezien de woonadressen in of vlakbij Amsterdam moet zijn geweest), staat (volgens mij is het ‘Den 19 January 1641 compareerden voorn Jelle Douwes van Agum, smitsgesel’, wonende opt Bickerseylant, geas(sisteerd) met ….. out 25 jaar …. Hester Douwesdr van Amersvoort (?) op de Keysersgracht, out 24 jaar ). Reacties welkom op ons emailadres.
Update: lezer Harry Snijder meldt dat Hester Douwesdr van A, woonende op etc. betekent dat ze uit Amsterdam kwam. A was dus een gebruikelijke afkorting van Amsterdam. Hij geeft ook de correcte transcriptie in de email die ik ontving: Zaterdag even naar Stadsarchief geweest. De originele akte opgezocht en toch maar een specialist erbij gehaald. Hij ontdekte dat de toenmalige klerk de getuige van Hester Douwess abusievelijk bij Jelle Douwes had vermeld, vandaar die doorhalingen.
Hier volgt dan de volledige tekst van de akte:
Compareerden als voorn Jelle Douwess van Agum
smidsgezel woont op ‘t Bickerseiland geassisteerd met
geen ouders hebbend xxxxxxxxxxxxxxx oud 25 jaar
Hester Douwess van A woont op de Keizersgracht
oud 24 jaar geen ouders hebbend geassisteerd met
Elsgen Douwess haar stiefmoer (Dit staat ook onder de kruisjes)

Het is dus een beetje een rommeltje geworden zoals die klerk het opschreef, waarschijnlijk in de war gebracht door al deze Douwessen.
Update 2: In het NRC Handelsblad van zaterdag 14 februari op pag. 28 van het katern Reizen staat een foto van Philipsburg Manor, het vroegere woonhuis van Vrederyck Flypse/ Fredrick Philipsen (1626-1702) uit Bolsward. Na zijn huwelijk in 1662 (zie hierboven) hertrouwde hij, na de dood van zijn vrouw in 1691, met Catharine Van Cortlandt Derval. De Old Dutch Church in Sleepy Hollow (aan de Hudson boven New York) heeft een weervaantje op het kerkdak met de initialen VF en vele Hollandse graven, waaronder die van Fredrick en zijn twee vrouwen.
Fredrick handelde in bont en graan. Een replica van zijn graanmolen is te bezichtigen evenals zijn gerestaureerde huis en een pachtershuis. Ook op Manhattan had hij een huis. Hij blijkt een grootgrondbezitter geworden te zijn met 210 km2 land langs de Hudson, van Spuyten Duyvel tot de Croton River.

 Posted by at 11:43
feb 092009
 

Sinds afgelopen weekend heeft Tresoar de rolboeken van de arrondissementsrechtbanken online gezet. Althans een begin daarvan. Momenteel zijn eerst de rolboeken van het arrondissement Sneek en een deel van Heerenveen via de zoekmachine beschikbaar. Originele pagina’s zijn ook gefotografeerd en online door te bladeren voor Leeuwarden.

Uiteraard kunnen mensen uit geheel Friesland voorkomen in de diverse rolboeken. Zo komen op een willekeurige pagina van Leeuwarden aangeklaagden voor uit Franeker, Augustinusga, Harlingen, Dokkum en Oostrum. De periode die de boeken beslaan loopt van 1833 tot 1934.

U kunt de bestanden doorzoeken via de speciale pagina op de Tresoar site.

 Posted by at 11:43
feb 072009
 

Op de onvolprezen website Digitale Bronbewerkingen Nederland en België staat een lijst van namen van mensen die in 1715 via de WestIndische Compagnie (WIC) in het Ghanese Elmina verbleven. Dit was een centrum van de slavenhandel, met een groot fort aan zee. De Belg Yves Delepeleire heeft de socio-economische analyse gemaakt.

In de lijst komen diverse Friezen voor (naam, functie, herkomst):

Ludovicinus Adama, Predikant, Vlieland. Hij trouwde in Elmina in 1715 met de weduwe Helena van der Burg. Hij was blijkbaar eerder getrouwd: Wonseradeel, huwelijken 1709. Vermelding: Bevestiging huwelijk op 18 augustus 1709. Man: Ludovicus Adama afkomstig van Haarlem. Vrouw: Aaltje Gerrijts, afkomstig van Oost Vlieland. Opmerking : hij is theologisch student.
Frans Mantel, Metselaar, Franiker.
Jacob Franse, Metselaar, Franiker.
Anne Eelkens, Konstabel, Franiker. Mogelijk is hij degene die in 1717 te Franeker trouwt: Franeker, huwelijken 1717. Vermelding: Ondertrouw op 31 juli 1717. Man: Anne Eelkes, afkomstig van Franeker. Vrouw : Aefke Taekes, afkomstig van Franeker. Opmerking : weduwe van Arent Aerns.
Hendrik Jacobs, Soldaat, Kollum
Baarent Croonenburg, Soldaat, Leeuwarden

Voor het gehele verhaal kunt u zelf even op de site sneupen.

 Posted by at 11:43
  1. Visboek van Adriaen Coenen
  2. Beurtschip uit 1620 met bijzondere lading
  3. Friezen in Amsterdams signalementenregister
  4. Friezen op Ceylon
  5. Het gaat om verhalen
QR Code Business Card

Switch to our mobile site