okt 312008
 

In een blogartikel van 11 september 2008 kondigde ik aan naar Spitsbergen te gaan.
Van 13 t/m 30 september ben ik met de driemastschoener Oosterschelde om Spitsbergen heen gevaren, waarbij we bijna dagelijks in een baai voor anker gingen. Vervolgens gingen we per zodiac-rubberboot naar het vasteland voor een wandeling. Dit gebeurde onder leiding van twee gidsen die in het dagelijkse leven boswachter zijn/waren en voorzien waren van een geweer om mogelijk gevaar van ijsberen te bezweren.

Na enkele dagen gingen we voor anker bij Smeerenburg, op Amsterdam-eiland in het Noordwesten van de eilanden-archipel die Spitsbergen in feite is. Hier zijn nog resten te zien van traanovens die door de compagnieën uit diverse plaatsen in de lage landen gebruikt werden. Zo hadden Amsterdam, Rotterdam, Hoorn, Enkhuizen, Delft en mogelijk Harlingen (dat in 1636 een Kamer in de Noordsche Compagnie kreeg met Stavoren) allemaal een eigen oven en bemanning. In 1634 overwinterden 7 mannen op Smeerenburg, waaronder de 2 Friezen Tjebbe Jellis en Feye Ottes, maar allen bezweken aan de kou. Op de oude afbeelding hierboven de Amsterdamse traankokerij in bedrijf en op de foto aan het begin van het artikel de huidige situatie. De schoornsteenvormige berg op het schilderij moet haast wel een kunstzinnig verzinsel zijn, of anders de inmiddels sterk geslonken gletsjer die tegenover Smeerenburg ligt. Zie mijn filmpje op YouTube voor de huidige situatie aldaar.
Overigens is 2007/2008 uitgeroepen tot Internationaal Pooljaar.

Aan het begin van de reis, in de hoofdstad Longyearbyen, bezocht ik het Svalbardmuseum. Sinds eind vorig jaar is hier een deel van de door Dokkumer Louwrens Hacquebord en zijn expeditieleden opgegraven vondsten tentoongesteld. Aangezien ik het zelf altijd interessant vind om namen op borden of stenen te zien nog even speciaal aandacht voor deze (zie ook de afbeelding): Hier leit begraven Abram Iorisse Schaep van Rotterdam, is gestorve den … opt schip….
Op de voorgrond een paar wollen kousen en schoenen zoals die begin 17e eeuw door de Spitsbergenvaarders werden gedragen.

Update: Bij nader inzien denk ik dat de schilder het beeld van de traanoven op Smeerenburg gecombineerd heeft met de, ook door Willem Barents ontdekte, berg op Bereneiland. Deze staat afgebeeld op een anonieme 18e eeuwse prent, die ik zag op een Wikipedia-pagina over de Noordsche Compagnie, ook wel Compagnie van Spitsbergen genoemd.
 Posted by at 14:59
okt 292008
 

Rond 1400 was er sprake van grootschalige piraterij in de regio Noordoost Friesland. Met name vanuit Dokkum en Ezumazijl aasden de piraten op de scheepvaart naar en van de Oostzee, die vaak rijk beladen langs kwam varen. Op een gegeven moment werd het zo erg dat maatregelen werden afgekondigd door Albrecht van Beieren. Vanuit het Hanzeverbond wordt door troepen in Groningen tot actie overgegaan en vindt in 1422 een expeditie plaats tegen de kapers te Dokkum en Ezumazijl. De plaatsen worden ingenomen en gedeeltelijk verwoest om de handel tussen de Hanzesteden te waarborgen. In dezelfde tijd speelt ook de vete tussen de Schieringers (de grijze pijen dragende Cisterciënzer monniken en aanhang) en de Vetkopers (de vetweidenden Norbertijner monniken), waarbij met name de Schieringers zich verzetten tegen de Hollandse invloeden (en dus Albrecht van Beieren) in Friesland.

De Piraten Encyclopedie van maritiem auteur Arne Zuidhoek noemt diverse Dokkumer en andere Friese piraten. Zoals Focke Abels, een watergeus uit Dokkum. Hij was ook aanwezig bij de inname van Den Briel in 1572. Zijn vader Jan Abels was een van de eerste Watergeusleiders, vaak samenwerkend met zijn broer Tamme Abels. Andere namen van Dokkumer en Friese watergeuzen: Foppe Annesz, Blauwkercke, Roepke Blockmaker, de klokkengieter Claes Bockesz uit Leeuwarden, Jan Bonga van Westdongeradeel, grietman die door Alva werd verbannen en bij Heiligerlee en Jemmingen slag leverde. Hij joeg samen met Jan Abels en Homme van Hettinga op Oostzeevaarders. In 1569 was hij met die twee een der meest beruchte geuzenkapiteins en in 1572 ook betrokken bij de bevrijding van Den Briel. Hij bezette Bolsward en Sneek en sloeg de Spanjaarden uit Dokkum. Lieuwe Broersma, watergeus van Kollumerzwaag, 1566-1568. Otto Jans Bults, Hendrik Claesz, watergeus en schoolmeester van Niezijl, 1570-1572. Johan Dircksz, watergeus van Dokkum, 1566-1568, evenals Marck Feddes, magere Jelle, Bocko Kremer, Garbrant Onversaecht, Berend Tjallinck, Pieter Cornelisz Witveld en Pieter Gabbesz. Claes en IJsbrant van Dockum, Dirck Doekesz, Cornelis Driesz, Sivecke Echesma, Foppe van Eminga Camstra, Sythe Feddes, Riemer Feytes, Popko Fockesz, watergeus van Holwerd, Ipe van Fransz, Pibo Harda, Hans Lollesz, watergeus van Hallum, Ulke Tjebbes, watergeus van Wierum, Ipe Luewesz, Cornelis Wesselsz, watergeus van Kollum, Ritske Wiltschut, watergeus van Anjum en Willem Martensz, watergeus van Burum. En ten slotte Cleyn Peter, watergeus van Visvliet die in 1570 twee schepen op de Eems veroverde maar spoedig in Greetsiel werd gevangengenomen en overleed.
In 1575 had ook de uit Middelstum afkomstige watergeus Barthold Entens van Mentheda zich in Noordoost Friesland, op de Schans bij Oostmahorn, verschanst. Hij werd hier door de Spaanse veldheer Caspar di Robles weer van verjaagd.

Zuidhoek stelt dat een piraat of zeerover voor zichzelf werkt, in tegenstelling tot bv werknemers van de WIC die met officiële kaperbrieven op rooftochten ter zee gingen. Piet Hein is hiervan het bekendste voorbeeld.

Een beruchte piraat uit Ost-Friesland uit de periode rond 1400 was Klaus Stortebeker. Mogelijk was hij een Fries van geboorte, maar hij handelde vanuit Gotland en Bornholm en later het gebied rond Hamburg. Hij vocht aan de zijde van de Friezen mee tegen de Hollanders en werd door velen als een soort Robin Hood beschouwd. Toen hij zich van de Friezen afkeerde werd hij uiteindelijk in 1401 tijdens een gevecht met schepen van het Hanzeverbond gevangen genomen en onthoofd.
Stortebeker en zijn handlangers werden wel Likedelers genoemd, omdat ze hun buit gelijkelijk verdeelden over de bemanning. In 1433 werd de Fries Sibeth Papinga als Likedeler genoemd. Over de bloeitijd van de zeerovers in de Noord- en Oostzee is een mooi Duitstalig boek verschenen, Stortebeker & Co.
In de voormalige DDR worden nog regelmatig spelen opgevoerd waarin Stortebeker de hoofdrol speelt. Zie bijvoorbeeld dit filmpje op YouTube.
 Posted by at 14:59
okt 272008
 

Hendrikje, kosteres van Foudgum
In de ban van Piet Paaltjens

T.J. Eekhof
Het ontroerende levensverhaal van een authentieke jonge vrouw uit Foudgum. Hendrikje Zuidema is jarenlang kosteres geweest van het kerkje van Foudgum, waar François Haverschmidt (1835-1894) predikant was. Hendrikje kreeg landelijke bekendheid door de manier waarop ze de herinneringen aan Haverschmidt (Piet Paaltjens) in haar kerkje levend hield. Voor veel Piet Paaltjens-liefhebbers werd Foudgum een bedevaartsoord dankzij Hendrikje. In dit boek vertelt ze haar levensverhaal, eerlijk en aandoenlijk.

ISBN: 9789033007606

Aantal pagina’s: 128

Uitvoering: Paperback

 Posted by at 14:59
okt 272008
 

Boer Gerben Feitsma
Portret van een friese NSB- burgemeester

Auteur: Oebele Vries

Blz: 208

Band: zacht

Illustratie; groepsgewijze zwart/wit foto’s

Inhoud: De auteur ontrafelt in deze biografie de levensloop van Feitsma, onderzoekt zijn drijfveren en beschrijft de praktijk van zijn optreden als burgemeester van Kollumerland.

ISBN: 978-90-5615-192-8

Prijs E 19,90

Info: Het boek is te koop bij de Dokkumer boekhandel: Bergsma 0519-292366 en Schaaf 0519-292688.

 Posted by at 14:59
okt 242008
 

In de zaterdagbijlage van NRC-Handelsblad, M-magazine, verschenen vorig jaar transcripties van brieven die o.a. door Roelof van Gelder uit de National Archives in London zijn gehaald. Deze brieven zijn ooit door de Engelsen bewaard nadat ze schepen van de Republiek op zee hadden overvallen en geplunderd. Ze hebben dus in veel gevallen nooit de geadresseerde bereikt. De brieven geven een prachtig inkijkje in de leef- en denkwereld van de gewone man en vrouw in de 17e en 18e eeuw. Uitgeverij Atlas heeft de brieven die Van Gelder transcribeerde en hertaalde nu samengebracht in het boek Zeepost.

In het project Sailing Letters van het Nationaal Archief wordt getracht nog meer van deze brieven te transcriberen en in publicaties op te nemen. De eerste grote publicatie verschijnt binnenkort bij Walburg Pers als deel 1 van het Sailing Letters Journaal: De dominee met het stenen hart en andere overzeese briefgeheimen, bezorgd door Erik van der Doe, Perry Moree en Dirk Tang. We publiceerden al eerder op dit blog over de brieven die van Friese zeevarenden bewaard zijn gebleven.

Heeft u zelf nog dergelijke brieven of weet u waar ze te vinden zijn, laat het ons dan weten!

 Posted by at 14:59
okt 212008
 

Het Nationaal Archief in Den Haag stelt sinds kort, als eerste archief, een deel van zijn fotocollectie digitaal beschikbaar via de fotosite Flickr. Op deze van oorsprong Amerikaanse site kunnen gratis foto’s worden geplaatst die voorzien worden van steekwoorden en commentaar. Hierdoor kan er makkelijker door zoekmachines naar gezocht worden. Ook kunnen bezoekers van de site zelf commentaar en aanvullende gegevens achterlaten.
Momenteel zijn al foto’s te bekijken over de Arbeidsinspectie, Repatrianten, Eerste en Tweede Wereldoorlog, Emigranten, het KNIL (Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger) en de Olympische Spelen van 1928.
De foto’s uit de collecties van het Nationaal Archief en zijn partner Spaarnestad Photo zijn te zien op flickr.com/photos/nationaalarchief

De Historische Vereniging Noordoost Friesland heeft overigens al veel langer een foto-archiefje op de fotosite Flickr. Aan de linkerkant (onderaan) van de hoofdpagina van ons blog kan op een fotocollage geklikt worden of op de directe link naar www.flickr.com/sneuperdokkum

Wilt u ook oude foto’s online zetten in ons foto-archief? Mail ze dan naar ons verenigingsadres.

 Posted by at 14:59
okt 182008
 

In Sneuper nummer 88 van september 2008 publiceerden we een artikel over ‘Elisabeth de Flines, tussen Amsterdam en Dokkum’. Dit naar aanleiding van het boek van auteur Machiel Bosman getiteld ‘Elisabeth de Flines, Een onmogelijke liefde in de achttiende eeuw’. Elisabeth de Flines, de dochter van een steenrijke koopman aan de Amsterdamse Herengracht, gaat er in 1700 vandoor met haar geliefde Eduart Back, de knecht van haar vader Jacob. Ze duiken onder en krijgen een kind, maar hun huwelijk wordt hun belet door haar vader en de rechter. In 1702 bepaalt de Hoge Raad dat ze drie maanden terug moet naar haar vader om zich te bezinnen op haar toekomst. In die periode weet haar vader haar onder druk los te weken van Eduart en een huwelijk voor haar te bekokstoven met een Friese advocaat, Adriaan Penterman. Na hun bruiloft in 1704 zetten ze hun huishouden op in Leeuwarden. In 1710 verhuizen ze naar Dokkum, waar ze hun intrek nemen in ‘De nieuwe collegie’, het oude onderkomen van de Friese admiraliteit die in 1645 naar Harlingen is uitgeweken. In 1713 sterft Adriaan Penterman, vader van acht kinderen inmiddels. De bizarre gebeurtenissen in het leven van Elisabeth de Flines worden kleurrijk beschreven in het boek.

Op 17 juni 2008 vond een opname plaats van het radioprogramma Verre Verwanten in het nog bestaande Dokkumer Admiraliteitshuis, het vroegere woonhuis van Elisabeth en Adriaan Penterman. Schrijver Machiel Bosman, streekarchivaris Tjeerd Jongsma en museumdirecteur Ihno Dragt werden geïnterviewd over de tijd dat Elisabeth en haar man in Dokkum woonden.

Vervolgens werd het intrigerende boek, dat de geschiedenis op beeldende wijze tot leven brengt, genomineerd voor de Grote Geschiedenisprijs 2008, georganiseerd door de Volkskrant en live op televisie gepresenteerd op Nederland 2 in “Gek van Geschiedenis“door Jeroen Pauw. De winnaar werd overigens het boek Gevaarlijke kennis. Inzicht en angst in de dagen van Jan Swammerdam, van schrijver Luuc Kooijmans. De aflevering van 2007 werd toegekend aan Auke van der Woud voor het boek “Een nieuwe wereld”.

Het bijzondere is dat Elisabeth de Flines, Een onmogelijke liefde in de achttiende eeuw, als enige ook genomineerd is voor de prestigieuze AKO-Literatuurprijs 2008. Op maandag 3 november 2008 wordt in een rechtstreekse uitzending van het televisieprogramma Pauw & Witteman door juryvoorzitter Wim Deetman bekendgemaakt welk boek bekroond wordt met de AKO Literatuurprijs 2008.
Update: De winnaar werd uiteindelijk Doeschka Meijsing met het boek Over de Liefde.

 Posted by at 14:59
okt 122008
 

De op 12 augustus 1827 in Tietjerksteradeel geboren Coop Wiersma was een zoon van Jacob Ouwes Wiersma en Lutske Coops Elsinga.

Als vee-arts te Ee hield hij zich ook bezig met het uitvinden van nieuwe verloskundige werktuigen voor dieren. Daar won hij prijzen mee, getuige de erepenningen die bewaard zijn gebleven bij zijn nazaat G. Meijer.

Eén is uitgereikt door het : “Friesche Maatschappij van Landbouw” te Dockum: 1871 (zie de foto’s van de penningen)
En éen is uitgereikt door het “Genootschap voor Landbouw en Kruidkunde” te Utrecht: 1872.

Beide (ere)penningen waren voor het uitvinden van een “verloskundig werktuig voor runderen”.

Wumkes meldt het volgende over Wiersma: 1868, 2 november J. O. Wiersma en C. J. Wiersma te Eestrum publiceeren hun uitvinding, zijnde een instrument ter afleding der kalveren. In 1867 en 1868 hadden zij 8 kalveren met goed gevolg voor de moederdieren verlost.
1875,
17 september Verschenen bij G. J. Reits te Groningen de tweede druk van: Korte omschrijving en verklaring van een instrument of draaiwerktuig ten dienste der verlossing van runderen, vervaardigd door C. J. Wiersma, veearts te Ee (O.D.). In 1873 was de eerste druk verschenen, getuige de lijst van de Universiteitsbibliotheek Utrecht, waar de opleiding diergeneeskunde wordt gegeven.

Ons lid Douwe Zwart, Ee-kenner, wist nog het volgende van de vee-arts: Coop Wiersma , geboren op 12 augustus 1827 te Eestum komt in 1869 voor als veearts te Ee.
Hij woonde tot zijn dood op 19 januari 1885 in bij Jan Jans Douma, gardenier te Ee, op huisnr. 36.
Volgens het bevolkingsregister van 1869 woonden de volgende personen op huisnr. 36.

Jan Jans Douma, gardenier (=kleine boer)
Wytske Nieuwstra (echtgenote)
Jan Douma (zoon)
Aaltje Nieuwstra (zuster van Wytske en tegelijkertijd ‘dienstmeid’)
Coop Wiersma

Ook in de notariële acten is hij nog terug te vinden met zijn testament (Tresoar): 1884 Metslawier, notaris J. Feenstra. Inv. nr. 104075, repertoire nr. 1520 d.d. 29 februari 1884. Testament – Coop Jacobs Wiersma te Ee.

De broer van Coop, Ouwe Jacobs Wiersma, was eveneens vee-arts. De door Wumkes genoemde J.O. Wiersma is waarschijnlijk hun vader en heeft blijkbaar samen met hem het werktuig ontwikkeld.

Mocht u zelf ook nog een bijzonder voorwerp van een voorouder uit Noordoost Friesland hebben, laat het ons dan weten!

 Posted by at 14:59
okt 052008
 

Er wordt momenteel druk gewerkt aan een boek over de middenstand in Dokkum. Aanleiding is het 100-jarig jubileum van Drogisterij Hamstra in Dokkum. De nadruk ligt dan ook op de middenstand in de Bonifatiusstad in de afgelopen honderd jaar. De ondertitel van het boek luidt: Daar is meer te koop als spieringen en granaeten. Deze tekst is afkomstig uit het lied ‘Arrem Dokkum’.

Auteur Albert Buursma heeft de ruwe tekst van het boek al klaar. Frank van Dijk is verantwoordelijk voor het ontwerp van de lay-out, Warner Banga verzorgt de opmaak en Drukkerij Douma drukt het boek, dat uitgegeven wordt door de stichting Historia Doccumensis. Het is voor middenstanders of bedrijven die in de binnenstad ontstaan zijn mogelijk om hun geschiedenis vast te leggen in dit unieke boekwerk. De middenstanders, die voor hun pagina’s hebben betaald, financieren daarmee de uitgave. De belangstelling voor het boekwerk is groot!

Uniek beeldmateriaal
In totaal werken 45 bedrijven en instanties mee, waarbij bedrijven als de Dokkumer Vlaggen Centrale, Fortuin, Raadsma, Klaver, de Rode Winkel en Pranger en Rosier niet mogen ontbreken. ,,Het is een uit de hand gelopen project. Iedereen is zo enthousiast dat het boek al meer dan 150 pagina’s telt’’, aldus Albert Buursma. Hij beschrijft de geschiedenis van de middenstand en handel in Dokkum. Jaap Brugman en Warner Banga hebben de individuele geschiedenissen van de verschillende bedrijven voor hun rekening genomen. Voormalig bakker Jan Buwalda gaat langs alle middenstanders en bedrijven om informatie en materiaal in te zamelen. ,,Er ligt soms uniek beeldmateriaal bij mensen thuis in de kast dat nog niet eerder is gepubliceerd’’, vertelt Buwalda die zelf ook met zijn bakkerij in het boek staat.

Slachtoffer van succes
Eigenlijk is het bestuur van de stichting Historia Doccumensis slachtoffer geworden van het succes van het boek. De presentatie op het feest van Drogisterij Hamstra op 28 mei, zoals eerst de bedoeling was, werd daardoor niet gehaald. Men wilde de kwaliteit van de uitgave voorop stellen en daar was meer tijd voor nodig. Daarom is besloten de presentatie van het boek te koppelen aan de lezing van auteur Albert Buursma over over de historie van de detailhandel in Dokkum. Deze wordt georganiseerd door de stichting Oud Dockum op 12 november in de Grote Kerk op de Markt.

Aanbieding tot 15 oktober 2008: bestel het kijk- en leesboek voor 20,- i.p.v. 24,95 via de website of direct per email.
 Posted by at 14:59
okt 042008
 

Zaterdag 4 oktober werd er in Tresoar te Leeuwarden een Genealogische dag gehouden. Ook de Historische Vereniging Noordoost Friesland was vertegenwoordigd, middels een stand die bemand werd door redactielid Eimert Smits en secretaris Jan de Jager.

Het was een drukte van belang gedurende de hele dag. Vele gegevens werden uitgewisseld en wederom werden enkele nieuwe leden genoteerd.

Zaterdag 8 november 2008 zal de vereniging zelf een ledendag houden in Ee, waarbij een extra (vijfde) nummer van De Sneuper wordt uitgereikt. Deze zal volledig in het teken staan van de vlasteelt en katholieke linnenweversfamilies in Noordoost Friesland. Voor leden wordt dit gratis nummer beschikbaar gesteld vanwege het 20-jarig bestaan van de vereniging.

Zie voor het verslag de site van NGV-Friesland, met o.a. foto’s van Sneuper-lid en voorzitter van de FAF, P.F. Visser, Hessel de Walle en uiteraard onze stand met Eimert Smits en Jan de Jager.

 Posted by at 14:59
  1. Historisch Informatiecentrum NOF online
  2. Oproep: stuur eens een index of namenlijst in
QR Code Business Card

Switch to our mobile site